« هی احسن " »[١] . مجادله همان زد و خورد فکرهاست . مجادله کن یعنی‌ تصادم فکری با آنها پیدا کن ، تصادم در سخن ، با آنها مجادله در کلام کن ، ولی این مجادله باید به نحو احسن باشد .
می‌گوید آن جدال فقط جدال افکار با یکدیگر است ، دیگر بیش از آن نیست‌ ، ولی جدلی که در منطق دیالکتیک آمده است جدل نیروهاست ، یعنی نه تنها افکار با یکدیگر در حال تخاصم و مبارزه هستند ، اصلا به طور کلی نیروهای‌ طبیعت با یکدیگر در حال مجادله هستند . این " جادلهم " یک فرمانی‌ است تکوینی که گویی بر همه اجزا طبیعت صادر شده است که با یکدیگر در حال مجادله هستند .
حالا " مکانیسم جدل " را بخوانید . این مکانیسم جدل در واقع همان اصول‌ دیالکتیک است .
- در دو بخش بحث می‌کند ، یکی در اندیشه و دوم در عمل . در اندیشه ، همان قضیه معروف تز و آنتی‌تز و سنتز ، یا تصدیق و نفی و نفی در نفی و یا بر نهاده و برابر نهاده و هم نهاده ، که هر شیئی به عنوان تز یا بر نهاده‌ در درون خودش نفی خودش را ایجاد می‌کند، می‌شود آنتی تز یا برابر نهاده و بعد سنتزی ایجاد می‌شود که این سنتز امتیازش در این است که در یک سطحی‌ بالاتر در عین اینکه تصدیق(تز)و نفی(آنتی‌تز)را در بر می‌گیرد در یک سطح‌ بالاتری مطرح می‌شود . می‌گوید : " مزیت سنتز در به عهده گرفتن ، " آفهیبن " [٢]و فراتر رفتن است ضمن حفظ آنچه مورد تایید تز و آنچه مورد انکار آنتی تز بود . " بعد در این مورد مثالهایی می‌زند . از جمله می‌گوید : " مانند نوجوانی که از راه مخالفت با والدین به تایید شخصیت خود می‌پردازد " .
" برای پاسخ به این سوالات کافی است دو مضمون اصلی اندیشه هگل را به‌ عقد یکدیگر در آورد ، از یک سو موضوع " سه دوره " تحول حیات(تولد ، رشد ، نزول)و از سوی دیگر موضوع ارتقا مقام بشریت به صورتی که گور هر نهاد همانا گهواره نهاد برتری است . آنگاه به نظر خواهد آمد که هر هستی‌ ، هر فکر و

[١] نحل / ١٢٥ aufheben[٢] [ در پاورقی آمده است : در واقع هگل با تکیه بر مفهوم‌ دوگانه " آفهیبن " که به معنای حفظ کردن و در عین حال برداشتن است‌ نظریه پیش‌افتادگی جدلی را ارائه می‌دهد . ]