فلسفه تاریخ 2
 
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص

فلسفه تاریخ 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣

می‌گویند فلسفه بودن به منطقی می‌انجامد که همان منطق صوری ارسطویی است که‌ منطق ثابت است ، منطقی که مفاهیم و معانی در آن تحرک ندارد ، و فلسفه‌ شدن به منطقی می‌انجامد که در آن معانی و مفاهیم تحرک دارد که همان منطق‌ دیالکتیک است . لازمه منطق دیالکتیک این است که همه چیز در جریان است‌ ، یعنی در منطق دیالکتیک همه چیز وارد تاریخ است ، همه چیز تاریخ دارد ، چون تاریخ به زمان مربوط است . بر اساس منطق دیالکتیک همه چیز تاریخی است . شی غیر تاریخی یعنی شی غیر متغیر و متبدل که در جریان زمان‌ قرار بگیرد نداریم . پس بهتر این بود که این طور می‌گفت که این فلسفه به‌ منطقی می‌انجامد و این فلسفه دیگر به منطق دیگر .
البته بعد یک حرف دیگر زده است ، می‌گوید فلسفه هستی به ابدیت و تغییرناپذیری روح و تغییرناپذیری حقیقت و تغییرناپذیری ارزشها و اصول‌ اخلاقی می‌انجامد ، بر خلاف فلسفه شدن که به ابدیت و تغییرناپذیری [ این‌ امور قائل نیست ] بلکه [ طبق این فلسفه ] اصلا امر ابدی وجود ندارد چون‌ همه چیز در جریان تاریخ قرار می‌گیرد یعنی " جریانی " است و آغازی دارد و انجامی ، و قهرا تغییرناپذیری روح معنی ندارد و مساله ثبات حقیقت هم‌ منتفی می‌شود . (حقیقت یعنی آنکه ما می‌گوییم حقایق علمی ، حقایق فلسفی .
)می‌گوید همان‌طور که واقعیت تاریخ دارد یعنی زمان دارد ، نسبی است ، تولدی دارد و مرگی ، حقیقت هم - یعنی هر حقیقتی که شما آن را حقیقت‌ علمی یا فلسفی بدانید - هیچ وقت جاودانه نیست یعنی موقت است . ما در اصول فلسفه درباره این مطلب بحث کرده‌ایم . [ می‌گویند ] هر حقیقتی شما در نظر بگیرید موقت است . هیچ حقیقت ثابت نداریم ، که از بحثهای‌ فوق‌العاده مهمی که با این دیالکتیسین‌ها همیشه هست این است که لازمه این‌ حرف که هیچ حقیقت جاودانی وجود ندارد این است[١]که حتی اگر ما الان‌ بگوییم دو دو تا چهار تا ، نمی‌توانیم بگوییم این حقیقتی است که از ازل‌ تا به ابد صادق بوده است . این‌طور باید بگوییم : الان دو دو تا چهار تاست ، اما [ اینکه ] این حقیقتی بوده است که در میلیونها سال قبل بوده‌ و در آینده هم باز دو دو تا چهارتا خواهد بود [ چنین نیست ]


[١] البته ما در اصول فلسفه از جنبه‌های متعدد این قضیه را مورد بحث‌ قرار داده‌ایم که در مقدمه مقاله چهارم خیلی مفصل بحث کرده‌ایم .