فلسفه تاریخ 2
 
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص

فلسفه تاریخ 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٥

چون کار مال انسان است و جوهر انسان است پس انسان خود آفریننده خودش‌ است .

علم معیار علم است یا عمل معیار علم است ؟

تقدم کار بر اندیشه ، به یک معنای وسیع و ابتدائی‌اش ، قبل از مارکس‌ و قبل از هگل [ مطرح بوده است . ] اینها هم باز همه ریشه هگلی و ریشه‌ فویرباخی دارد ، یعنی از مارکس شروع نشده ، از دیگران است ، و بلکه حتی‌ ریشه آلمانی دارد ، یعنی اصلا این طرز تفکر یک طرز تفکر نژادی و آلمانی‌ است که حتی انسان را آنها تعریف کرده‌اند به حیوانی که کار می‌کند . اصل‌ قضیه یک ریشه قدیمی‌تری دارد که تقریبا از نهضت جدید اروپا ناشی می‌شود ، از عصر دکارت و بیکن ، یعنی از آن زمانی که به اصطلاح منطق قیاسی طرد شد و منطق تجربی را جانشین آن کردند تقریبا همین مساله مطرح است . یکی از مشخصات منطق قیاسی این است که فکر بالاستقلال می‌تواند به حقیقت برسد ، یعنی انسان با نیروی استدلال و با نیروی تفکر و مستقل از عمل و تجربه‌ می‌تواند به حقیقت یا به حقایق برسد . منطق تجربی آمد گفت که نه ، راه‌ رسیدن به حقیقت تجربه است(تجربه خودش کار است ، عمل است)یا گفت‌ استقرا است - که البته استقرا غیر از تجربه است ولی در این جهت با تجربه یکی است - یعنی یک‌یک افراد را بررسی کردن و آمار گرفتن . گفت‌ علم از عمل به دست می‌آید . پس در منطق قیاسی و استدلالی ، اندیشه استقلال‌ دارد از عمل و بلکه تقدم دارد بر عمل ، یعنی در آن طرز تفکر ، انسان‌ ابتدا نه از راه عمل ، از راه تفکر و اندیشه عالم می‌شود ، فیلسوف می‌شود ، بعد آنچه را که از راه تفکر به دست آورده است می‌خواهد به مرحله عمل‌ بیاورد و پیاده کند . فرض کنید درباره اندیشمندان قدیم مثل افلاطون این‌ جور می‌گویند که اینها - به قول خودشان - بر برج عاج می‌نشسته‌اند ، یعنی در خلوتهای خودشان ، در کاخها و قصرهای خودشان یا در مدرسه‌های خودشان(لازم‌ نیست جنبه اشرافی به قضیه بدهیم)می‌نشستند و فکر می‌کردند ، سروکارشان با ذهنیات خودشان بود ، ب‌٠عد طرحی هم برای جامعه تهیه می‌کردند ، آن وقت‌ می‌خواستند آن طرحشان در جامعه پیاده شود . نه ، این ارزشی ندارد ، چون‌ قائل به تقدم فکر بر عمل بوده‌اند . ولی از روزی که اندیشه را از عمل و تجربه و آمار و استقرا گرفتند ، عمل مولد و راهنمای اندیشه شد . از آن‌ روز موفقیتها بیشتر شد . پس