علل گرایش به مادیگری - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٥
پدیدهها را با یکدیگر تعلیل کرد . برایش کاملا روشن شد که یک رابطه زنجیری پدیدهها را به یکدیگر مربوط میکند . علم امروز این روش را صحیح میداند و لهذا این دوره را " دوره علمی " میخوانیم . این سه دوره که اگوست کنت بیان کرده است ، از نظر عامه و توده مردم ممکن است صحیح باشد ، به این معنی که در یک دوره مردم علت یک حادثه مثلا بیماری را موجوداتی نامرئی از قبیل دیو و جن میدانستند ، همچنانکه الان هم حتی در میان تحصیلکردههای اروپایی چنین افراد و طبقاتی وجود دارند ، و در یک دوره دیگر ، به نظامات طبیعی پی برده بودند و علت بیماری را در عللی که بر بیمار احاطه کرده است میدانستند و اجمالا میدانستند تأثیراتی از ناحیه طبیعت سبب بیماری شده است ، همچنانکه همه کسانی که طب نخواندهاند و اطلاعات طبی ندارند ولی به نظامات طبیعی ایمان دارند ، طبعا تصورشان به همین شکل است ، و در دوره دیگر ، رابطه خود پدیدهها را از راه تجربیات علمی کشف کردهاند ، که این هم تازگی ندارد ، هم در قدیم بوده هم در جدید ، و البته در دوره جدید ، گرایش بشر به پدیده شناسی و تعلیل پدیدهها به یکدیگر بیشتر است . ولی تقسیم بندی فکر بشر به این نحو غلط است . اگر بخواهیم ادوار تفکر بشر را تقسیم بندی کنیم ، باید افکار مفکران بشر را نه توده و عامه را مقیاس دورهها قرار دهیم و به اصطلاح ، جهان بینی افراد برجسته بشر را در نظر بگیریم . در اینجاست که میبینیم تقسیم بندی اگوست کنت سر تا پا غلط است . هرگز اندیشه بشری که مفکران هر دورهای نمایندگان آن هستند ، اینچنین سه دورهای طی نکرده است .