خیر ، لازمه مشیت مطلقه الهی این است که همه چیز به همان نحو که او اراده کرده است ، خواه به صورت دفعی و خواه به صورت تدریجی ، بدون‌ توقف به امری ماورای اراده پروردگار وجود پیدا کند .
بعلاوه حکما ثابت کرده‌اند که امور تدریجی الوجود نحوه وجودشان منحصر به‌ تدریجی است ، نوعی دیگر از وجود ، یعنی وجود ثابت و دفعی ، بر آنها محال است . پس قابلیت قابل نیز اقتضا می‌کند تدریج را . صدرالمتألهین‌ نوعی حرکت در عالم اثبات کرده است که آن را " حرکت جوهریه " می‌نامند . بنابر اصل حرکت جوهریه هیچ امر ثابتی در طبیعت وجود ندارد و نمی تواند وجود داشته باشد ، همه چیز در طبیعت تدریجی الوجود است و جز این نمی تواند باشد . این فیلسوف که در عین حال یک عارف الهی است ، هرگز در مخیله‌اش خطور نمی کرد که روزی مردمی در جهان پیدا شوند و لازمه‌ علم ازلی الهی و یا مشیت ازلی الهی را دفعی الوجود بودن همه اشیاء بپندارند .
ما در چند سال پیش مقاله‌ای تحت عنوان " توحید و تکامل " در نشریه‌ ماهانه مکتب تشیع نوشتیم [١] و راههای اشتباه فیلسوفان مغرب زمین را در تضاد توحید با اصل تکامل روشن کردیم .

ازلیت ماده

باز از جمله نمونه‌های نارسایی فلسفه غربی این است که خیال کرده‌اند نظریه ازلیت ماده با اعتقاد به خدا منافی است و حال

[١] این مقاله همراه یک سلسله مقالات دیگر به خواست خدا در مجموعه‌ مقالات فلسفی منتشر می‌شود .