علل گرایش به مادیگری - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٤
در حال حاضر قانونی وجود ندارد تا معلوم کند که در فلان موقعیت خاص ،
کدام جهش روی خواهد داد و از این لحاظ گفته میشود که اتم تحت هیچ نظم و
قاعدهای قرار نمیگیرد ، اما دارای خاصیتی است که از نظر مشابهت شاید
بتوان به اختیار تعبیر کرد . ادینگتون [١] در کتاب ماهیت جهان فیزیکی
با همین امکان ، صحنه بزرگی آراسته است .
راسل آنگاه به تاریخچه " اصل عدم موجبیت " پرداخته و اضافه میکند :
" من در شگفتم از اینکه ادینگتون برای تأیید اختیار به این اصل متوسل
شده باشد ، زیرا اصل مزبور به هیچ وجه نشان نمیدهد که در سیر طبیعت ،
اختیار وجود دارد " .
آنگاه درباره این مطلب بحث میکند که آنچه از مکانیک کوانتومی نتیجه
میشود ، نفی علیت نیست ، نفی اصل موجبیت ( و اصل ضرورت ترتب معلول
بر علت ) است . میگوید :
" پس در اصل عدم موجبیت ، چیزی که نشان دهد یک واقعه فیزیکی بدون
علت واقع میشود ، وجود ندارد . . . حال بر میگردیم به اتم و اختیاری که
در آن پنداشته میشود . نخست باید دانست که هنوز معلوم نیست حرکت اتم
کاملا سرسری باشد . ادعای قاطعیت در تأیید و یا رد این نظریه به یک
اندازه غیر علمی و اشتباه آمیز است ، زیرا علم در همین اواخر به کشف
این نکته نائل آمده است که اتم در حوزه عمل قوانین فیزیکی قدیم نیست و
برخی فیزیکدانان با بی پروایی از همین مقدمه نتیجه گرفتهاند که اتم اصلا
در حوزه عمل " قانون " نیست . . .
١ - آرتور استانلی ادینگتون فیزیکدان معروف قرن بیستم .