ه . گذشته از همه اینها در جهان موجود ، نقصها و بدیها و زشتیها دیده‌ می‌شود که با حکمت بالغه الهیه جور نمی آید از قبیل طوفانها ، زلزله‌ها ، بیماریها و غیره . اینها خلاصه‌ای است از ایرادهای هیوم که ما به زبانی نسبتا شرقی آنها را تقریر کردیم . اکنون به بررسی این ایرادها می‌پردازیم : ١ اینکه آقای هیوم پنداشته است که برهان نظم ماهیت تجربی دارد ، مانند همه برهانهای تجربی دیگر ، اشتباه است . براهین تجربی در مواردی است که‌ بخواهیم رابطه یک پدیده محسوس را با یک پدیده قابل احساس دیگر کشف‌ نماییم . به عبارت دیگر ، برهان تجربی تنها در مورد کشف رابطه میان دو جزء از طبیعت می‌تواند جاری باشد ، نه در مورد کشف رابطه میان طبیعت و ماورای طبیعت . به عبارت دیگر ، تجربه آنجا میسر است که پدیده‌ای را در طبیعت مشاهده می‌کنیم و می‌خواهیم علت یا علل آن پدیده را با آزمایش‌ کشف کنیم و یا می‌خواهیم آثار و نتایج و معلولات آن را به دست آوریم . مثلا با تجربه ، رابطه میان حرارت آب و بخار شدنش و یا رابطه میان سردی‌ آب و منجمد شدنش را می‌یابیم . وقتی که دو عامل را در پی یکدیگر دیدیم و از دخالت عاملی دیگر هم مطمئن شدیم ، حکم می‌کنیم که یکی از ایندو علت‌ دیگری است . پس شرط تجربی بودن یک رابطه این است که هر دو طرف رابطه‌ ، قابل احساس و تحت تسلط مشاهده حسی ما باشند .