می شود نسبت به جاهل به اسباب و علل اتفاق و تصادف است نه نسبت به‌ عالم و محیط بر جریانات . از اینجا معلوم می‌شود که برای ذات باری تعالی و در حقیقت باید بگوییم‌ از نظر متن واقع و نفس الامر ، تصادف و اتفاقی در کار نیست . پس اینکه‌ گفته می‌شود " اگر قائل به خدا باشیم باید قبول کنیم که حوادث جهان طبق‌ طرح قبلی و قابل پیش بینی بوده و تصادف و اتفاق در کار نبوده و نقشی‌ نداشته است و حال آنکه علوم برای تصادف و اتفاق نقش مؤثر و مهمی‌ قائل‌اند " سخنی بیهوده است . این تصادفات نسبت به ما که جاهل به مجموع علل و اسبابیم ، تصادف‌ است نه نسبت به خداوند که خالق و آفریننده کل است و محیط بر همه‌ اسباب و اوضاع و احوال و علل و شرایط است . اما مسأله اراده ازلی و مشیت ازلی . این ایراد از ایراد اول سست‌تر است . عجبا ! تصور شده است که لازمه مشیت مطلقه ازلیه این است که وجود همه مخلوقات ، دفعی و آنی باشد . چه اشتباه بزرگی ! لازمه مشیت و اراده‌ مطلقه این است که هر چیزی همچنانکه او می‌خواهد و به شکلی که او می‌خواهد ، بدون هیچ مانع و رادعی به وجود آید و هیچ فصلی میان اراده او و شی‌ء اراده شده وجود نداشته باشد ، نه اینکه هر چیزی که اراده می‌کند دفعتا به‌ وجود آید ، یعنی دفعی الوجود باشد . توضیح اینکه ما - که اراده و مشیتمان ناقص و محدود است - اگر چیزی را اراده کنیم باید متوسل به چیزهایی غیر از اراده خود بشویم و تا آن اسباب‌ و وسایل را تحصیل نکنیم ، از اراده ما کاری ساخته نیست ، همچنین یک‌ سلسله از موانع را باید رفع کنیم و با