علل گرایش به مادیگری - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١

نمی فهمند و یا می‌فهمند که نمی فهمند ، ولی خود را به نفهمی می‌زنند ؟ شناخت کسی مانند حافظ آنگاه میسر است که فرهنگ حافظ را بشناسند و برای‌ شناخت فرهنگ حافظ لااقل باید عرفان اسلامی را بشناسند و با زبان این‌ عرفان گسترده آشنا باشند .
عرفان ، گذشته از اینکه مانند هر علم دیگر اصطلاحاتی مخصوص به خود دارد ، زبانش زبان " رمز " است . خود عرفا در برخی کتب خود کلید این‌ رمزها را به دست داده‌اند . با آشنایی با کلید رمزها بسیاری از ابهامات‌ و ابهامات رفع می‌شود . اینجا به عنوان مثال موضوعی را طرح می‌کنم که با اشعاری که شاعر بزرگ معاصر ( ! ) به عنوان سند الحاد حافظ آورده مربوط می‌شود و آن موضوع " دم " یا " وقت " است .
عرفا - و در این جهت حکما نیز با آنها هم عقیده‌اند - معتقدند که انسان‌ تا در این جهان است باید مراتب و مراحل آن جهان را طی کند ، و این آیه‌ قرآن نیز مستند ایشان است : " « و من کان فی هذه اعمی فهو فی ا×خره‌ اعمی و اضل سبیلا »" [١] . محال است که انسان در این جهان چشم حقیقت‌ بینش باز نشده باشد و در آن جهان باز گردد . آنچه به نام " لقاء الله‌ " در قرآن کریم آمده است باید در همین جهان تحصیل گردد . اینکه زاهدان‌ و متعبدان قشری می‌پندارند که با انجام یک سلسله اعمال ظاهری ، بدون‌ اینکه نفس در این جهان اطوار خود را طی کرده باشد ، می‌توان به جوار قرب‌ الهی رسید ، خیال خام و وعده " نسیه " شیطانی است . فخرالدین رازی در یک رباعی چنین می‌گوید :