علل گرایش به مادیگری - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥١
سازنده ماشین و خانه دارد . آقای هیوم میفرمایند : اینچنین نیست ، جهان بیش از آنکه شبیه به یک کشتی یا یک ماشین یا یک خانه باشد ، شبیه دستگاه منظم و خود تنظیم یک گیاه یا یک حیوان است . اولا در پاسخ آقای هیوم میگوییم : معنی سخن شما این است که جهان مانند یک ماشین یا کشتی نیست ، بلکه مانند خودش است ! مگر شما انتظار داشتید که جهان مانند خودش نباشد ؟ مگر گیاه یا حیوان جزئی از جهان نیستند ؟ در حقیقت ، سخن بر سر همان گیاه و یا حیوان است که به قول شما چنان ساخته شده که مانند یک دستگاه صنعتی بسیار پیشرفته هزار درجه از کشتی و ماشینهای بشری پیشرفته تر از درون خود تنظیم میشود . پس نشانههای " صنع " در گیاه و حیوان بیش از کشتی و ماشین است . پس اگر سازنده کشتی و ماشین از عقل و اندیشه بهرهمند است ، سازنده جهان که نمونهاش گیاه و حیوان است ، به طریق اولی دارای عقل و دانایی است . ثانیا اینکه آقای هیوم میگوید این برهان از نظر ماهیت نوعی " تشبیه " است و منظور ، اثبات کمال مشابهت میان صنع صانع طبیعت و میان صنع انسان است ، اشتباه است . محال است که صنع صانع طبیعت ( خدا ) شباهت کامل به صنع انسان داشته باشد ، بلکه صانع طبیعت همچنانکه از نظر ذات و صفات منزه است از اینکه شبیه انسان باشد ، از نظر فعل و صنع نیز منزه از شباهت است . انسان جزئی از طبیعت است . به حکم اینکه جزئی از طبیعت است ، موجودی است در حال " شدن " و تکامل . همه تلاشش این است که خود را از قوه به فعل و از نقص به کمال برساند .