علل گرایش به مادیگری - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤٤
کمال مطلق . فرضا ثابت شود که مبدأ جهان موجودی انسانگونه است ، برای مدعات کافی نیست . این برهان آنگاه برای اثبات ذات باری کافی بود که ما به تجربه دریافته باشیم که این جهان ، کامل ترین جهان ممکن است و منطبق بر حکمت بالغه است . در صورتی که برای ما که تنها با همین یک جهان سر و کار داشته و داریم و جهانی دیگر ندیده تا میان آنها و این جهان مقایسه کنیم ، غیر ممکن است که بتوانیم بفهمیم این جهان براساس حکمت بالغه ساخته شده ، یعنی بهترین جهان ممکن است . درست مثل این است که از یک روستایی که جز یک کتاب در عمرش نخوانده ( هرچند فرضا آن کتاب عالی ترین شاهکار باشد ) درخواست کنیم که نظر خود را درباره تنها کتابی که خوانده اعلام دارد که بهترین کتاب است . د . فرضا این جهان بهترین جهان ممکن باشد که بهتر از آن امکان پذیر نباشد ، بازهم دلیلی بر وجود باری تعالی که کمال مطلق و غنی بالذات و واجب الوجود است ( بر حسب فرض ) نمی شود ، زیرا این برهان آنگاه دلیل بر وجود ذات باری تعالی است که ثابت کند علاوه بر اینکه این جهان کامل ترین جهان ممکن است و بهتر از آن فرض نمی شود ، اولین جهانی است که خداوند آفریده و خداوند قبلا تجربهای در کار خلقت نداشته و تدریجا صنعت خود را تکمیل نکرده و بعلاوه از هیچ صنعت دیگر هم تقلید نکرده است . ولی هیچ یک از اینها ثابت شدنی نیست . از کجا معلوم که صانع این عالم ، این صنعت را از جای دیگر تقلید نکرده است ؟ و از کجا معلوم که خودش در سراسر ازل ، صنعت عالم سازی را تکرار و تجربه نکرده و تدریجا به این پیشرفت عظیم در صنعت نائل نشده است ؟