پسندیده‌ای که به آن ناظم نسبت می‌دهند نیست . تصور خداوندی نیکوکار و عادل و مهربان از مقایسه آثار طبیعی با اعمال انسان نتیجه نمی شود . اگر آن ناظم فرض شود که مانند انسان است ، دیگر دلیلی نداریم برای این فرض‌ که صفت اخلاقی خاصی وجود دارد که متعلق به خالق طبیعت است . وقتی کسی‌ محصول یعنی طبیعت را مطالعه کند و همه اوصاف ناخوشایند آن ، یعنی‌ طوفانها و زلزله‌ها و منازعات یک قسمت طبیعت با قسمت دیگر را مشاهده‌ کند ، آیا می‌تواند نتیجه بگیرد که آن طرح ریزی از یک عقل سلیم و خوب‌ ناشی شده است ؟ " [١] خلاصه نظریات هیوم در تقریر و بیان برهان نظم این است : الف . برهان نظم یک برهان تعقلی محض براساس بدیهیات اولیه نیست ، برهانی تجربی است و مولود تجربه طبیعت است و باید واجد شرایط براهین‌ تجربی باشد .
ب . این برهان مدعی است که از تجارب ممتد درباره طبیعت ، شباهت‌ کامل میان طبیعت و میان مصنوعات انسان از قبیل ماشین و کشتی و خانه به‌ دست می‌آید و روشن می‌گردد که جهان از نظر رابطه اجزایش با یکدیگر و از نظر تطابق میان ساختمان جهان و آثار و نتایجی که بر آن مترتب می‌شود ، عینا مانند یک ماشین بزرگ است .
ج . به حکم قاعده کلی که در براهین تجربی مورد استفاده قرار می‌گیرد ، شباهت معلولات دلیل بر شباهت علل است و نظر به اینکه معلومات و مصنوعات انسان از یک روح و عقل و اندیشه ناشی

[١] همان کتاب ، ص ٢١٢ - . ٢٢٤