را با گذشته و حاضر ، یعنی با تاریخ و محیط ، قطع کنند و با چنین اراده‌ قطع شده از تاریخ و محیط ، آینده را انتخاب کنند و بسازند ، و حال آنکه‌ مسأله جبر و اختیار به قبول و نفی خدا مربوط نیست . با قبول خدا می‌توان‌ برای اراده انسان نقش فعال و آزاد قائل شد ، همچنانکه با نفی خدا نیز طبق قانون علیت عامه می‌توان به فرضیه آزادی انسان ایراد گرفت ، یعنی‌ ریشه جبر و یا توهم جبر ، اعتقاد به نظام قطعی علت و معلول است که هم‌ الهی به آن معترف است و هم مادی . اگر منافاتی میان نظام قطعی علت و معلول و میان آزادی و اختیار انسان نیست همچنانکه واقعا هم نیست اعتقاد به خدا سبب نمی شود منکر آزادی بشویم . تفصیل بیشتر این مسأله را از کتاب انسان و سرنوشت بخواهید . در اینجا چند نمونه دیگر از لغزشهای‌ فلسفی غرب را در الهیات ذکر می‌کنیم .

تصادف ، خدا ، علیت ؟

برای آنکه بیشتر با طرز تفکر غربی ، اعم از الهی یا مادی ، درباره خدا آگاه شویم خوب است این بحث را نیز طرح کنیم : گروهی اثبات خدا را در گرو خدشه وارد کردن بر قانون علیت و بر اصل‌ ضرورت علی و معلولی پنداشته‌اند ، یعنی در گرو همان چیزی که اساسی ترین‌ پایه اثبات وجود خداوند است ، نه تنها اساسی ترین پایه اثبات وجود خداوند ، بلکه اساس قبول هر نظریه علمی و فلسفی است . برتراند راسل در کتاب جهان بینی علمی فصلی باز کرده تحت عنوان " علم‌ و دین " . مسائلی در این فصل عنوان کرده که به زعم او