از بهترين خصلت هاى دنيا و آخرت در نزد پيامبر صلى الله عليه و آله ، بخشودن كسى است كه ستم كرده و عطا كردن به كسى است كه از بخشش ، دريغ ورزيده است . [١] اين سخن پيامبر صلى الله عليه و آله ، خود دستور العمل بردبارى است كه پيامبر خدا و خاندان پاكش در هنگام خشم و غضب به كار مى بستند . پيام آور مهربانى ، در تبليغ خود ، اذيّت و آزار بسيارى را تحمّل كرد . روزى عدّه اى نادان ، پيشانى مبارك ايشان را با سنگ ، مجروح كردند . پيامبر صلى الله عليه و آله ، خون را از چهره خويش پاك كرد و فرمود : اللّهُمَ اهْدِ قَوْمى فَإنَّهُمْ لا يَعْلَمُونَ ! [٢] خدايا ! قوم مرا هدايت كن ؛ زيرا نمى فهمند . اين برخورد پيامبر صلى الله عليه و آله ، در نهايت حلم است ؛ زيرا گروه مقابل را نفرين نمى كند و آنان را گروهى نادان مى داند كه از روى جهل به او جسارت مى كنند . امير مؤمنان عليه السلام نيز حليم ترينِ مردمان بود . در نبرد جَمَل ، مروان بن حكم و عبد اللّه بن زبير ـ كه در كينه توزى با امام على عليه السلام و آتش افروزى بى همتا بودند ـ ، دستگير شدند ؛ امّا مولا ، از بدى آنان درگذشت و آنان را آزاد كرد . زينت عبادت پيشگان ، امام سجّاد عليه السلام مى فرمايد : إنّى لَيُعجِبُنِى الرَّجُلُ أن يُدرِكَهُ حِلمُهُ عِندَ غَضَبِهِ . [٣] از مردى كه هنگام خشم ، بردبارى ورزد ، خوشم مى آيد . شايسته است پيروان اهل بيت عليهم السلام در راه بردبارى گام نهند و اگر نتوانستند بر دانايى خود بيفزايند ، با تمرين بردبارى ، خود را به بردبارى وا دارند . امام على عليه السلام در اين باره ، چنين سفارش مى كند :

[١] الكافى ، ج ٢ ، ص ١٠٧ ، ح ١ ؛ ميزان الحكمة ، ج ٨ ، ص ٣٨٣٢ ، ح ١٣١٧١ .[٢] بحار الأنوار ، ج ٣٥ ، ص ١٧٧ .[٣] الكافى ، ج ٢ ، ص ١١٢ ، ح ٣ .