انحراف دل و باطن انسان ، نتيجه طبيعى زنگار گرفتن آينه قلب است ، و زنگار گرفتن آينه قلب ، نتيجه طبيعى هوسرانى و انحراف عملى از راه حقّ است . معناى انحراف باطنى انسان به وسيله خداوند ، همين است كه انحراف عملى و ظاهرى ، بر اساس سنن الهى و نظام آفرينش ، به انحراف قلبى و روحى تبديل مى شود . البته بايد توجّه داشت كه يكى از عوامل استوارى ايمان ، دعا كردن است . در كنار دعا ، رعايت نكات ديگرى هم ضرور است كه مهم ترين آنها ، پرهيزگارى و اجتناب از گناه است . [١] روايت شده كه از امير مؤمنان عليه السلام پرسيده شد : چه چيزى ، ايمان را تثبيت مى كند ؟ امام عليه السلام فرمود : «پارسايى » . پرسيدند : چه چيزى ايمان را زائل مى كند ؟ امام عليه السلام فرمود : «حرص ورزيدن» . [٢] وَرَع (پارسايى) و طمع (حرص) ، دو كليد ثبات يا انحراف ايمان هستند . وَرَع ، به خويشتندارى اى مى گويند كه از تقوا (پرهيزگارى) ، عميق تر است ؛ زيرا شخص پارسا ، از شبهه هم پرهيز كند ، [٣] ولى پرهيزگارى ، همان خويشتندارى از گناه و حرام است. اگر كسى بتواند خود را از ورود به محدوده شُبهات ، باز دارد ، ايمانش پا بر جا خواهد ماند ؛ ولى كسى كه به اموال ديگران چشم داشته باشد و براى جمع آورى اموال دنيا ، خود را به هر سو بكشانَد ، ايمانش عاريتى است و هميشه در معرض خطر ، قرار دارد. مفضّل بن عمر ، از ياران امام صادق عليه السلام ، از ايشان پرسيد : نجات يافته ، چگونه

[١] براى آشنايى با عوامل ثبات ايمان و عواملى كه تداوم ايمان را تهديد مى كنند ، ر . ك : دانش نامه ميزان الحكمة ، ج ٨ ، ص ٢٠٧ (استوارى ايمان) .[٢] . الأمالى ، صدوق ، ص ٣٦٥ ، ح ١١.[٣] . پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرموده است : «الورع الذى يقف عند الشبهة» (كنز العمال ، ج ٣ ، ص ٤٢٨ ، ح ٧٢٨٩ . نيز ر . ك : بحار الأنوار ، ج ٧٠ ، ص ٢٩٦ ، باب الورع و اجتناب الشبهات) .