، چه قدر پُربركت است! اگر انسان در حالى كه سير است، آن را بخورد، غذا را گوارش مى‌دهد و اگر در حالى كه گرسنه است، بخورد، او را سير مى‌سازد. سويق، چه نيكو توشه‌اى در سفر و در حضر است!

١٨٢٦. امام صادق عليه السلام: سويق، گوشت مى‌روياند و استخوان را استحكام مى‌بخشد.

[١]. سويق: به آن در فارسى قديم،« پست» گفته مى‌شد. امروزه به آن« قاووت» يا« پوره» مى‌گويند. گفتنى است كه لغت‌نامه دهخدا لفظ« قاووت» را تركى مى‌داند كه غالبا به‌معناى آرد حبوبات بريان‌شده است؛ ليكن اين واژه، گاه در مورد غير حبوبات( مانند برخى ميوه‌ها يا تره‌بار) نيز كاربرد دارد.

علّامه مجلسى مى‌گويد: از[ گفته‌] كلينى چنين برمى‌آيد كه« سويق»، درصورتى‌كه در روايات، همراه با قيدى‌[ مانند جو] نباشد، به‌معناى« سويق گندم» است؛ چراكه مى‌گويد:« باب انواع سويق‌ها و برتري سويق گندم» و سپس در ذيل اين عنوان، حديث‌هايى را مى‌آورد كه در آنها واژه« سويق»، بدون صفت يا مضاف اليه، آمده است.

شهيد در الدروس گفته است:« درباره سويق و سود آن، روايت‌هاى فراوانى رسيده و كلينى، سويق را به‌معناى سويق گندم، دانسته است». مؤلّف بحر الجواهر گفته است:« از هفت چيز، سويق مى‌سازند: گندم، جو، كنار، سيب، كدو، دانه انار و شلغم. همه اين انواع، طبع را مهار مى‌كند، قى و دلشوره‌اى را كه از صفرا زاده مى‌شود، از ميان مى‌برد، رطوبت معده را خشك مى‌كند، و اگر قدرى سويق جو با آب و مقدار اندكى شير برداشته و خشخاش بوداده ساييده با آن مخلوط شود، براى شكم‌روى، سودمند است، نيش‌زدگى‌ها را تسكين مى‌دهد و خواب مى‌آورد».

ابن بيطار، به نقل از رازى گفته است:« هر سويقى با چيزى كه از آن ساخته مى‌شود، تناسب دارد. براى نمونه، سويق جو، از سويق گندم، سردتر است، به همان اندازه كه خود جو، طبعى سردتر از گندم دارد. اين سويق، همچنين نفخ بيشترى پديد مى‌آورد. از ميان همه سويق‌ها، استفاده از سويق گندم و سويق جو، بيشتر است و اين هر دو، نفخ‌آور و موجب كندتر شدن حركت غذا از معده به پايين‌اند. البتّه، اگر اين دو نوع سويق، كاملا با آب جوشانده و سپس از پارچه‌اى درشت‌باف گذرانده شوند و بدين‌ترتيب، آب آنها جدا شود و به صورت لقمه‌هايى فشرده درآيند و سپس همراه با آب سرد و شكر، نوشيده شوند، از نفخ آنها كاسته مى‌گردد و چنانچه در تابستان در اوّل صبح، مصرف شوند، براى اشخاص حرارتى و برافروخته‌مزاج، سودمند خواهند بود و مانع تب‌ها و بيمارى‌هاى ناشى از گرم‌مزاجى مى‌شوند و همين، از بالاترين منافع آن است. كسى كه اين نوع سويق را بخورد، در آن‌روز نبايد ميوه تر، خيار و سبزى بخورد، يا دست‌كم نبايد از اين چيزها زياد بخورد؛ امّا سرماديدگان و كسانى كه به نفخ‌هايى در شكم يا دردهايى مزمن در پشت و مفاصل مبتلا هستند و همچنين پيران و كسانى كه مزاجى كاملا سرد دارند، نبايد از اين سويق هيچ بخورند. اگر هم به خوردن آن ناچارند، آن را پس از چند بار شستن در آب گرم و همراه با پانيد و عسل، پس از درآميختگى با زيتون و روغن وندانه و همچنين روغن گردو، با طبع خود مناسب سازند.

هرچند سويق جو از سويق گندم، سردتر است، امّا ازآن‌روى كه گندم نسبت به جو آب بيشترى مصرف مى‌كند، سويق گندم سردكنندگى بيشترى براى بدن دارد و بويژه رطوبت‌بخشى آن به طبع انسان، بيشتر است. به همين دليل، براى كسانى كه به رطوبت‌بخشى به بدن نياز دارند، سودمندى بيشترى دارد. برعكس، سويق جو، براى كسانى كه به خشك كردن طبع نياز دارند، مناسب‌تر است. چنين كسانى، معمولا داراى بدن‌هايى ستبر، پرگوشت و پرخون هستند، درحالى‌كه گروه نخست، بدن‌هايى تكيده، كم‌گوشت و زردرنگ دارند.

از اين دو نوع سويق كه بگذريم، ديگر انواع سويق، به‌عنوان غذا مصرف نمى‌شوند و[ تنها،] مصرف دارويى دارند، آن‌گونه كه سويق كنار، سويق سيب و انار ترش، براى مهار كردن شكم و حرارت دادن بيشتر به آن، به كار مى‌روند، يا از سويق خرنوب و سنجد، براى مهار كردن طبع، استفاده مى‌شود( بحار الأنوار: ج ٦٦ ص ٢٨٣).