دانشنامه ميزان الحكمه - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٨٧

به آدمى زاده مى گويد : أنَا خَلقٌ جَديدٌ ، وأنَا فيما تَعمَلُ غَدا عَلَيكَ شَهيدٌ . [١] من يك آفريده (روز) نو هستم ، و فردا[ى قيامت] براى كارهايى كه [ امروز ]انجام مى دهى ، بر تو گواه خواهم بود . چگونگى شهادت دادنِ تاريخ در دنيا ، واضح است ؛ اما گواهى تاريخ در زندگىِ پس از مرگ ، ممكن است به معناى تجسّم اعمال روزهاى زندگى باشد ، چنان كه در حديث آمده است : يُفتَحُ للعَبدِ يَومَ القِيامَةِ عَلى كُلِّ يَومٍ مِن أيّامِ عُمُرِهِ أربَعٌ وعِشرونَ خِزانَةً ، عدَدَ ساعاتِ اللَّيلِ وَالنَّهارِ . [٢] در روز قيامت ، براى هر روز از روزهاى عمر انسان ، ٢٤ خزانه ، به شمار ساعات شب و روز ، گشوده مى شود . صحنه هايى كه در رستاخيز ، از حوادث زندگى انسان به نمايش گذاشته مى شود ، در واقعْ شهادت تاريخ به سود و يا زيان اوست .

٤ . قانونمندى تاريخ

از نگاه قرآن و احاديث اسلامى ، تاريخ ، قانونمند است ، بدين معنا كه حوادث و تحوّلات تاريخى ، بر اساس اصول و ضوابط معيّنى شكل مى گيرند . قرآن كريم ، از قوانين حاكم بر تاريخ ، به عنوان «سنّت خداوند» ياد كرده است ؛ سنّت هايى كه هرگز دست خوش تحوّل و دگرگونى نشده اند و نخواهند شد : «سُنَّةَ اللَّهِ فِى الَّذِينَ خَلَوْاْ مِن قَبْلُ وَ لَن تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلاً . [٣]