آسمان [ بدين گونه ] به زمين ، تنيده شده است . حسين بن خالد مجدّدا سؤال مى كند كه : چگونه به زمين تنيده شده است ، در صورتى كه خداوند مى فرمايد : «رَفَعَ السَّمَـوَ تِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا ؛ آسمان ها را بدون ستون هايى كه آنها را ببينيد ، برافراشت» ؟ امام عليه السلام در پاسخ مى فرمايد : سُبحانَ اللّه ِ ! ألَيسَ اللّه ُ يَقولُ : «بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا» . سبحان اللّه ! مگر خدا نمى فرمايد : «بدون ستون هايى كه آنها را ببينيد» ؟! حسين پاسخ مى دهد : آرى . امام عليه السلام مى فرمايد : ثَمَّ عَمَدٌ ولكِن لا تَرَونَها . [١] پس ، ستون هايى وجود دارد ؛ امّا شما آنها را نمى بينيد .

ارزيابى رواياتى كه تكيه گاه زمين را شاخ گاو يا شانه ماهى مى دانند

بر خلاف متونى كه بدانها اشارت رفت ، در مصادر حديثىِ شيعه [٢] و اهل سنّت [٣] رواياتى ديده مى شوند كه تكيه گاه زمين را شاخ گاو يا شانه ماهى مى دانند . در ارزيابى اجمالى اين روايات ، چند نكته قابل توجّه است : يك . سند اين روايات ، به استثناى دو روايت، [٤] معتبر نيست ؛ بلكه شمارى از آنها فاقد سندند . دو . متن آنها مضطرب است . يكى مى گويد :

[١] ر . ك : تفسير القمّى : ج ٢ ص ٣٢٨ .[٢] ر . ك : بحار الأنوار : ج ٦٠ ص ٧٨ ـ ٩٥ ح ١ و ٢ و ٣ و ١٠ و ٣٠ .[٣] ر . ك : الدرّ المنثور : ج ٨ ص ٢١٠ ـ ٢١٢ .[٤] الكافى : ج ٨ ص ٨٩ ح ٥٥ و ص ١٥٢ ح ١٤٣ .