تاريخ انبيا و اديان ، تاريخ فرهنگ ، تاريخ فلسفه ، تاريخ طب ، تاريخ آموزش ، تاريخ اقتصاد ، تاريخ علم ، تاريخ كشورها ، تاريخ عمومى . هر جامعه اى مى تواند بر اساس ويژگى هاى محيط و نيازهاى فرهنگى و علمى و سياسىِ خود ، آنها را دسته بندى كند و موضوع مورد نظر خويش را براى پژوهش و آموزش ، برگزيند. {-١-}

تاريخ ، در قرآن و حديث

لفظ تاريخ و يا مشتقّات آن ، در قرآن كريم به كار نرفته است، [٢] ولى معناى آن ، «گاه شناسىِ زمان» ، در چهار آيه [٣] مورد توجّه اين كتاب آسمانى است . امّا در منابع روايى و تاريخى ، در بحث مبدأ تاريخ هجرى ، لفظ تاريخ و مشتقّات آن ، مكرّر به اين معنا آمده است . [٤] نكته مهم و قابل تأمّل ، عنايت قرآن و احاديث اسلامى به مفهوم اصطلاحىِ تاريخ ، يعنى اهتمام به آگاهى از وقايع تاريخى و فلسفه تاريخ است ؛ بلكه مى توان گفت كه بعد از توحيد ، بيش از هر مفهوم و معناى ديگرى ، تاريخ ، مورد توجّه قرآن كريم است . واژه هايى از قبيل «قِصَص» ، «أنباء» ، «سُنّة اللّه » ، «أيّام اللّه » و نيز واژه هاى وابسته به آنها ، مانند «عبرت» ، «قُرى» ، «بركات» ، «جوع» ، «دماء» ، «مستكبرين» «مُكذِّبين» ، «ملأ» ، «مُترَفين» ، «مُسرِفين» و «مستضعفين» ، واژه هاى كليدى قرآن

[١] درآمدى بر تاريخ نگرى و تاريخ نگارى مسلمانان : ص ٢٩ـ٣٠ .[٢] اين مؤيّد سخنى است كه از ابن فارس نقل شد : «أمّا تاريخ الكتاب فقد سُمع ، وليس عربيّا ولا سُمع من فصيح ؛ اما تاريخ كتاب ، شنيده شده است ، اما عربى نيست و از عرب فصيح هم شنيده نشده است» (مقاييس اللغة : ج ١ ص ٩٤ «ارخ») .[٣] ر. ك : ص ٩٤[٤] ر . ك : ص ١١٥ (پايه تقويم قمرى)