دانشنامه ميزان الحكمه - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٤٢

دو . فشردگى و از هم گشودگى زمين

قرآن كريم ، «فشردگى و از هم گشودگى (رتق و فتقِ)» آسمان ها و زمين را يكى از نشانه هاى توحيد مى داند و در اين باره خطاب به كفّار مى فرمايد : «أَوَ لَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُواْ أَنَّ السَّمَـوَ تِ وَ الْأَرْضَ كَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَـهُمَا . [١] آيا كسانى كه كفر ورزيدند ، نينديشيدند كه آسمان ها و زمين ، فشرده بودند و ما آن دو را از هم گشوديم» . راغب در المفردات آورده است : الرَّتقُ : الضَّمُّ وَالاِلتِحامُ ، خِلقَةً كانَ أم صَنعَةً . [٢] رتق ، به معناى بستن و پيوستن است ، در خلقت (طبيعى) باشد ، يا در صنعت . بنا بر اين ، بايد ديد كه مقصود از فشردگى و از هم گشودگى آسمان ها و زمين چيست و آنها چگونه دليل بر توحيدند؟ پژوهشگران قرآنى در تبيين اين كه مقصود از «فشرده بودن و از هم گشوده شدن آسمان ها و زمين» چيست ، آرا و اقوال مختلفى دارند . [٣] از جمله طنطاوى ، آن را منطبق با نظريّه جدا شدن زمين از خورشيد دانسته است ؛ [٤] ليكن با توجّه به احاديث اين باب ، دو معنا نزديك تر به واقع به نظر مى رسند : ١ . «رتق (فشردگى)» اشاره است به پيوستگى زمين و كُرات آسمان در آغاز خلقت ، هنگامى كه تمام جهان مادّه به صورت مايعى بوده است ؛ مايعى كه قرآن از آن به «ماء» تعبير كرده و احاديث اسلامى ، آن را اساس آفرينش جهان