ده رساله محقق بزرگ فيض كاشانى - فيض كاشانى - الصفحة ٢٣٠ - متن رساله پاسخ به سئوالات اهل مولتان

\*\*\* اما جواب از سؤالهاى ايشان كه به دين مدخلى نداشت آن است كه بناى افسان‌هاى هندوان اگر راست باشد بر عجايب و غرايبى است كه حق تعالى در بنيه انسان درج فرموده از آن جمله عين الكمال است كه نفوس خبيثه قويه را كه شيطنت بر ايشان غالب مى‌باشد، تصرف در بدن غير مى‌رسد به گماشتن نظر شر، چنانكه در حديث نبوى آمده كه «العين حق و العين يدخل الرجل القبر و الجمل القدر»[٢] و از آن جمله سحر است كه چيزى چند را كه اصلى نداشته باشد در نظرها جلوه دهند و آن مجرد نمودى باشد بى‌بود، و اين سحر اقسام بسيار دارد و از آن جمله، غلبه خيال است بر حس ظاهر، چنانكه متخلّيه از شدت قوتى كه داشته باشد، آنچه را خيال كرده باشد، در حس موجود تواند بود، يا بر ديگرى جلوه تواند داد و از آن جمله تدرّع جننى است به بدن انسان، چنانكه شخصى را بى‌خود گردانيده به زبان او تكلم تواند كرد، و از آن جمله اخبار جننى است ايشان را از چيزى كه واقع شده باشد و او نداند و از آن جمله غرايم است و طلسمات و نيز نيرنجات (نيرنگها) و حيل و غير آن، چنانكه در بعضى از تصانيف خود مفصل بيان كرده‌ايم و اين تنگناى مكتوب،

[١] - ديوان فيض ص ٣٠٩- ٣١٠، آنچه كه در ديوان آمده در برخى كلمات تفاوتهاى با نقل فوق دارد.

[٢] - تذكرة الموضوعات، فتنى ج ١ ص ١٥٦، الاحكام النبويه في الصناعة الطبية، الحلبي ص ٢٠٧: العين حق حتى يدخل القدر.