ده رساله محقق بزرگ فيض كاشانى - فيض كاشانى - الصفحة ١٤٥ - متن رساله راه صواب
خورنده خمر نخورد و مؤمن باشد و هيچ دزدى كننده، دزدى نكند و مؤمن باشد.
چه زانى و شارب الخمر و سارق اگر چه گرويدهاند به بدى اين افعال و باور كردهاند، ليكن چون باز نه ايستادهاند از آنها، همانا خود نگرويدهاند و باور نكردهاند، و كمال ايمان حاصل نمىشود مگر به تحقيق اين مرتبه.
و نوعى ديگر از كفر هست كه آن را كفر جهالت خوانند و آن قومى را باشد كه دعوت و ملت به ايشان نرسيده باشد و خبر از دين و دعوت ندارند و امرى كه در مقابل آن كفر است، جزو معنى هر يك از مراتب ايمان و كفر است نه مرتبهاى از ايمان، و اين احق است به اسم كفر از فسق، زيرا كه اطلاق كفر بر اين، از روى حقيقت است نه مجاز، و هر كه امرى از امور دينيه و مسائل شرعيه ضروريه به او نرسيده باشد يا آنرا نفهميده باشد، از آن كفر او را بهره باشد.
و صاحب آن كفر اگر تقصيرى در تحصيل ايمان مقابلش نداشته باشد، او را مستضعف خوانند و عذاب هيچ صنف از كافران سبكتر از عذاب آن قوم نباشد، اگر نيك اخلاق بوده باشند بلكه بسا باشد كه ايشان را اصلا عذابى نباشد چنانكه حق تعالى مىفرمايد «وَ ما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا»[١] و جاى ديگر مىفرمايد «إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ لا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَ لا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا فَأُولئِكَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ وَ كانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُوراً»[٢].
و عذاب هيچ صنفى سختتر از عذاب جهود و منافق نيست و حق تعالى از كفر بعد از ايمان چند جا خبر داده، مثل آنجا كه مىفرمايد «يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ
[١] - اسراء/ ١٥.
[٢] - نساء/ ٩٨.