عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ١٣٧ - حجاب نورانى و حجاب ظلمانى

حقيقتى كه مورد سؤال توست، نور الهى است كه صبح ازل، اشراق بر هياكل توحيد كرد، يعنى بر ماهيات كه از خود وجود ندارند و وجودشان آيت وحدت حق است.

و مراد از صبح ازل، مى‌توان عالم عنايت ازلى و عالم ربوبيت و نظام ربانى مقصود باشد، پس مراد به تابش نور حق و شمس حقيقة الوجود و اشراق معشوق مطلق بر هياكل توحيد، ظهور آثار تجلى در مظاهر و مجالى اوست و به عبارت ديگر، مراد از تجلى نور حق در ماهيات امكانى، به ظهور پيوستن اشيا و كليه مراتب از ذات و ذاتيات ماهيات و جواهر و اعراض و مجرد و مادى و بسيط و مركب و ملك و ملكوت از صبح ازل وجه الله و انا الله است.

براى آن وجود تام فوق التمام جهان به منزله آيينه است و انسان كه در وجود او تمام جهان آفرينش به وحدت و بساطت منطوى است، آيينه ديگر است در مقابل وجه الله كه خود در قرآن فرمود:

[سنريهم آياتنا في الآفاق و في أنفسهم‌][١].

به زودى نشانه‌هاى خود را در كرانه‌ها و اطراف جهان و در نفوس خودشان به آنان نشان خواهيم داد.

پس عالم و آدم، نور ظهور حقيقت عينيه و به چشم شهود، شاهد حضرت ربوبيت است.

و مراد از هياكل توحيد حقايق عقلى و ارواح كلى و نفوس قدسى است كه تنها آنان‌اند كه بر اين معنى به علم و شهود آگاهند و شايد مراد كليه اشياء باشند به اعتبار جنبه يل الربى و تدلى‌[٢] و ارتباطشان به حق كه:

[١] -فصلت( ٤١): ٥٣.

[٢] -تدلى: فرود آمدن نزديك شدن.