قصه در قرآن - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٤٠ - ديوار«دربند»
ديوار «دربند»[١]
اكنون كه به پايان بحث درباره ذوالقرنين نزديك مىشويم، سزاوار است كه اشارهاى به سدهاى معروف كهنى كنيم كه ممكن است با سد ذوالقرنين اشتباه شوند. از جمله اين سدها «ديوار دربند» يا «ديوار قفقاز» است كه پادشاه ساسانى، انوشيروان آن را در امتداد كوههاى قفقاز تا آبهاى درياى خزر، به طول هفت فرسخ بنا كرد تا مانع از مهاجمانى شود كه از وراى ديوار، به مرزهاى سرزمين ايران هجوم مىآوردند. انوشيروان براى اين سد، دروازه محكمى ساخت كه در برابر مغولها و تاتارها بسته مىشد كه اين دروازه به «باب الابواب» شهرت يافت. شهر دربند نيز- كه انوشيروان در اين مكان بنا كرد- به همين نام ناميده شد و امروزه پايتخت جمهورى داغستان در ساحل درياست.[٢]
از روزگاران پيشين، جنگهاى خونينى ميان پادشاهان ايران و قبايل وحشى پشت كوههاى قفقاز رخ مىداد؛ زيرا اين اقوامِ بيابانى به ثروت منطقه آذربايجان، ارمنستان، داغستان، گرجستان و ديگر بلاد حاصلخيز، ثروتمند و پر جمعيت، چشم طمع دوخته بودند و با عبور از مرزهاى ايران تا رود كورا (كورش) به غارتگرى مىپرداختند. قباد، پدر انوشيروان حملههايى دفاعى در برابر اقوام تاتار انجام داد تا جلو غارتگرىِ آنان را بگيرد. وى با آنان جنگيد و در طى جنگهايى خونين، جمعيتشان را پراكنده ساخت و آنان را قتل عام كرد و بسيارى از اموالشان را به غنيمت برد.
[١] .« دربند» شهرى است در جمهورى داغستان، در كرانه غربى درياى خزر كه عربها آن را به سبب ديوار معروفش- كه گذرگاه ميان دريا و كوه را پوشانده بود-« باب الابواب» ناميدند. مسلمانان اين شهر را در سال ٢٢ ه. ق/ ٦٤٣ م تصرف كردند. اين شهر تا زمان فتحعلى شاه قاجار، آخرين شهر شمالى ايران شمرده مىشد و از زمان وى در سال ١٧٩٦ م، روسيه آن را به چنگ آورد.
[٢] . لغت نامه دهخدا، حرف دال، ص ١٠٥٥٤.