آزادى و عليت در فلسفه اسلامى معاصر و فلسفه مغرب زمين - اراکی، محسن - الصفحة ٩٤ - ب نظريه نفى جبر ساده

بنابر آنچه از نوشته آقاى كارل گنت تحت عنوان «آزادى و مسئوليت، و فاعل»[١] بدست مى‌آيد، نظريه اختيارگرائى ساده‌[٢] را مى‌توان در چند بند زير خلاصه كرد:

١. فعل فاعل ارادى عبارت است از اراده، كه يك حادثه يا فعل علّى ساده ذهنى است‌[٣] يا با آن آغاز مى‌شود.

٢. اين حادثه ساده ذهنى چنين نيست كه علّت پيدايش حوادث ديگر باشد.

٣. اين حادثه ذهنى ساده، در صورتى يك «فعل» خواهد بود كه از يك كيفيت معين محسوس باطنى‌[٤] برخوردار شود. اين كيفيت محسوس باطنى را آقاى گنت كيفيت فعلى‌[٥] مى‌نامد.

اين كيفيت معين محسوس باطنى شرط و قيدى است كه «اراده» يا حادثه ذهنى ساده تنها با مقيد شدن به آن مى‌تواند «فعل يا عمل» باشد، و به تعبير آقاى گنت: «حادثه ذهنى ساده، تنها در صورتى يك عمل يا فعل است كه داراى يك كيفيت باطنى محسوس شود، همان كيفيّتى كه من آن را كيفيت فعلى‌[٦] لقب داده‌ام، دو واژه علّيّت فاعلى را[٧] تنها با اضافه قيد «as if» در آن بكار مى‌برم»[٨].

آقاى گنت در توضيح كيفيت فعلى‌[٩] چنين ادامه مى‌دهد: «هنگامى كه حادثه ذهنى ساده اراده من يكى از اعضاى بدنم را با إعمال نيرو بكار مى‌گيرد، در احساس باطنى من چنين نيست كه اين حادثه ذهنى بدون مقدّمه، و بطور دفعى بوجود آمده باشد، بلكه يك كيفيت محسوس باطنى در اندرون من آن را بدان گونه كه رخ مى‌دهد، و در زمانى كه اتفاق مى‌افتد، بوجود مى‌آورد»[١٠].

٤. اين حادثه ذهنى ساده «اراده» كه داراى چنين كيفيت محسوس باطنى است براى «وجود

[١] .Freedom ,Respons ibility And Agent .

[٢] .Simple Indete rminism .

[٣] .Causally Simple Mental Action .

[٤] .Certain Intrinsic Phenomenal quality .

[٥] .Actish Quality .

[٦] .Actish Quality .

[٧] .Agent causation .

[٨]

. Freewill chapter ٤١ Freedom, Respo nsibility And agent, ٠١٢.

[٩] .Actish Quality .

[١٠] .Ibid .