شكل‌گيرى شخصيت فردى است بر فضاى شخصيت اجتماعى حاكم بود، و اراده جمعى جامعه از همان باورهاى اخلاقى دستور مى‌گرفت، شخصيّت فردى انسان در شخصيت اجتماعى جامعه ذوب مى‌شود و از شخصيتى نيرومند و پايبند به معيارهاى اخلاقى حاكم بر جامعه برخوردار مى‌شود.

در غير اين صورت يعنى آنجا كه شخصيت اجتماعى جامعه با شخصيت فردى انسان هم آهنگ نباشد، و معيارهاى حاكم بر شخصيت فردى، با معيارهاى حاكم بر شخصيت اجتماعى در تضاد باشد، در برابر انسان سه راه وجود دارد: راه نخست اين كه بر شخصيت فردى خود پافشارى كند و به معيارهاى اخلاقى بنيادين كه پايه شكل‌گيرى شخصيت فردى او را تشكيل مى‌دهند وفادار بماند، در اين صورت ناگزير است تا در برابر شخصيت اجتماعى مقاومت كند، و به تدريج به شخصيتى معترض بر باورهاى اخلاقى اجتماعى، و اراده شخصيت جمعى برخاسته از آن، تبديل شود. راه دوم آن است كه از شخصيت فردى خود دست بردارد، و از باورهاى اخلاقى پيشين خود روى گردان شود، و شخصيت فردى خود را با روان اجتماعى جامعه و اراده جمعى برخاسته از آن هماهنگ كند، و تسليم باورهاى اخلاقى حاكم بر شخصيت اجتماعى جامعه خود شود.

راه سومى نيز وجود دارد كه برخى افراد اين راه را برمى‌گزينند، و آن شخصيتى متضاد و دوگانه است كه در فضاى برونى يعنى در تماس با جامعه رفتارهاى هم آهنگ با معيارهاى اخلاقى حاكم بر جامعه را برمى‌گزينند و شخصيتى هماهنگ با شخصيت اجتماعى از خود نشان مى‌دهند، و در فضاى درونى و خصوصى خود به شخصيت فردى و معيارهاى اخلاقى شخصى خود پايبند و وفادار مانده و رفتارهاى خصوصى خود را بر مبناى باورهاى شخصى خود برمى‌گزينند.

فردى كه زندگى اجتماعى دارد در برابر اين سه راه قرار دارد، و انتخاب هر يك از اين گزينه‌هاى سه گانه تنها به تصميم و عزم خود او بستگى دارد، و بهمين جهت است كه در برابر نتايج اخلاقى ناشى از اين انتخاب مسؤول است.

آدمى در نتيجه انتخاب هر يك از اين سه گزينه به رفتارهاى متناسب با آن گزينه دست خواهد زد و به تدريج شخصيت و هويت متناسب با آن گزينه را خواهد يافت. بنابراين، چنانچه گزينه انتخاب شده با معيارهاى اخلاقى راستين هماهنگ باشد شايسته تقدير و تحسين و پاداش خواهد بود، و در صورتى كه گزينه انتخاب شده با معيارهاى اخلاقى راستين منطبق نباشد، و بر معيارهاى‌