آزادى و عليت در فلسفه اسلامى معاصر و فلسفه مغرب زمين - اراکی، محسن - الصفحة ٨٤ - ١ مسلك اختيارگرائى يا ناسازگارگرايان اختيارگرا

بر مبناى قانون عقلى «امتناع ترجيح بلا مرجح» كه قانون كلّى ايجاب علّى را نتيجه مى‌دهد تغييرات و تحوّلات درون اتم بطور حتم از قانون معيّنى پيروى مى‌كنند كه نشأت گرفته از قانون كلى «ايجاب علّى» است، هر چند دانش فيزيك امروز يا آينده نتواند به كشف آن قانون دست يابد. دست نيافتن به راز تغييرات و تحوّلات درون اتم به معناى قانونمند نبودن آنها نيست.

از اين گذشته پيشرفت‌هاى علمى گوناگونى كه در زمينه‌هاى علوم انسانى به دست آمده است عمدتاً قانونمندى رفتار آدمى را تاييد مى‌كند، و به گفته آقاى رابرت كين‌[١]: «در حالى كه قانون جبر و ايجاب علّى در فيزيك قرن بيستم تن به عقب نشينى داد، دررشته‌هايديگر علمى نظير زيست‌شناسى و عصب‌شناسى، روانشناسى، روانپزشكى، جامعه‌شناسى و رفتارشناسى به نظر مى‌رسد در جهت مخالفى حركت كرده است. پيشرفت‌هاى علمى در رشته‌هاى مذكور، بسيارى را بيش از گذشته بر اين عقيده متقاعد كرده است كه رفتارهاى انسانى محكوم قانون جبر و ايجاب علّى هستند، و به وسيله علّت‌هاى ناشناخته و خارج از كنترل ما شكل يافته و معيّن مى‌شوند»[٢].

دسته ديگرى از ناسازگارگرايان معاصر[٣] معتقدند، آزادى حقيقى به هيچ وجه با جبر و ايجاب علّى‌[٤] سر سازگارى ندارد، اينان در منابع جديد انديشه فلسفى غرب به طرفداران آزادى يا اختيارگرايان‌[٥] شناخته شده‌اند[٦].

اختيارگرائى‌[٧] بر اين سه پايه استوار است:

١. ناسازگارى آزادى با قانون جبر و ايجاب علّى‌[٨]؛

٢. آزادى حقيقتاً وجود دارد، و انسان در رفتار خويش آزاد است؛

٣. نفى قانون جبر و ايجاب علّى‌[٩].

[١] .Robert Kane .

[٢] .Free will :٨ .

[٣] .Incomp atibili sts .

[٤] .Deter minism .

[٥] .Libert arians .

[٦] .Free will :٧١ .

[٧] .Leberta rianism .

[٨] .Incompat ibilism .

[٩] .Free will :٧١ .