درآمدى بر تفسير جامع روايى - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٦ - ه - تفسير علمى

نُه. التأويلات، عبد الرزّاق كاشانى (م ٧٣٦ ق)؛

ده. غرائب القرآن و رغائب الفرقان، نظام الدين حسن بن محمّد قمى نيشابورى (اوّل قرن هشتم)؛

يازده. تفسير شاه نعمة اللَّه ولىّ كرمانى (م ٨٣٤ ق).[١]

ه- تفسير علمى‌

روش تفسير علمى قرآن، آن است كه با استفاده از يافته‌هاى علوم تجربى بشرى در مقام كشف مفاهيم و مقاصد قرآنى برآييم.

پيشينه اين گونه از تفسير را برخى به قرون چهارم و پنجم برگردانده‌اند. مسلمانان، از زمانى كه با آثار ترجمه شده از يونان آشنا شدند، تلاش كردند برخى از آيات قرآن را با آن علومْ تطبيق دهند، مانند تطبيق آيات قرآن بر هيئت بطلميوسى از سوى ابن سينا.[٢] پس از آن نيز كم و بيش در لابه‌لاى كتب تفسيرى، اين گونه برداشت‌ها مشاهده مى‌شود، مانند استفاده سكون زمين از آيه‌ «الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِراشاً» توسط فخر رازى.[٣] ليكن استفاده از دانش‌هاى تجربى به صورت يك روش و منهج در

[١]. از اين جمله اند: ابو عبداللَّه خفيف و ابن عربى و قونوى و نجم الدين كبرى و سيّد حيدر و ملّا سلطانعلى و امام خمينى و آقا سيد حسين حسينى طهرانى، كه تفاسير مشهورى به اين روش دارند. جهت آگاهى بيشتر از اين روش تفسيرى، ر. ك:

[٢]. رسائل ابن سينا: ص ١٢٤- ١٢٥، التفسير و المفسّرون: ج ٢ ص ٤٢٦.

[٣]. مفاتيح الغيب: ج ٣ ص ٩٤.