درآمدى بر تفسير جامع روايى - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٨٩ - سه ظاهر نبودن الفاظ قرآن

امام باقر عليه السلام فرمود: «واى بر تو، اى قتاده! اگر قرآن را از پيش خود تفسير كرده‌اى، هم خود به هلاكت افتاده‌اى و هم ديگران را به نابودى كشانده‌اى، و اگر آن را از مردان گرفته‌اى، باز، هم خود را به هلاكت افكنده‌اى و هم ديگران را. واى بر تو، اى قتاده! مقصود [آيه‌]، كسى است كه با توشه و مركوب و كرايه‌اى حلال از خانه‌اش به قصد اين خانه بيرون رود، در حالى كه عارف به حقّ ما و دلش شيفته ما باشد، چنان كه خداى متعال فرمود: «پس دل‌هاى گروهى از مردمان را هواخواهِ ايشان قرار ده». اگر مقصود، خانه (كعبه) بود، مى‌فرمود:" آن" [و نه" آنها"]. به خدا سوگند كه ماييم مقصود از اين دعاى ابراهيم عليه السلام كه: هر كس دوستدار ما باشد، حجّش پذيرفته مى‌شود، و گرنه پذيرفته نمى‌شود. اى قتاده! هر گاه كسى چنين باشد (دوستدار و عاشق ما باشد)، از عذاب دوزخ، در روز قيامت، ايمن خواهد بود».

قتاده گفت: مسلّماً. به خدا سوگند كه من، اين آيه را جز اين گونه تفسير نكرده‌ام.

امام باقر عليه السلام فرمود: «واى بر تو، اى قتاده! قرآن را، در حقيقت، كسى مى‌شناسد كه مخاطب آن، واقع شده است».[١]

سه. ظاهر نبودن الفاظ قرآن‌

وجود تقييد، تخصيص و تجوّز در بيشتر ظواهر قرآن، موجب از بين رفتن ظهور (معناى ظاهر) آنها مى‌گردد. بنا بر اين، آنچه از معانى قرآن‌

[١]. الكافى: ج ٨ ص ٣١١ ح ٤٨٥، بحار الأنوار: ج ٢٤ ص ٢٣٧ ح ٦.