درآمدى بر تفسير جامع روايى - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٨ - سه موافقت مشروط

موافق باشد، مى‌توان آن آيه را با آن حقيقت علمى تفسير كرد.

به نظر مى‌رسد با توجّه به اين كه ادلّه ديدگاه موافقان و مخالفان مطلق تفسير علمى، تمام نيست، نظريه سوم، به حقْ نزديك‌تر است.[١] در زمينه تفسير علمى، آثار متعدّدى در دوره معاصر تدوين شده‌اند، هر چند بسيارى از اين آثار، عنوان تفسير ندارند. همچنين برخى از آنها به بررسى يك موضوع در قرآن پرداخته و يا به عبارت ديگر، بخشى از آيات را تفسير علمى كرده‌اند، مانند:

١. كشف الأسرار النورانية القرآنية فى ما يتعلّق بالأجرام السماوية و الأرضية و الحيوانات و النبات و الجواهر المعدنية، محمّد احمد اسكندرانى، ١٨٨٠ م؛

٢. التفسير العلمى للآيات الكونية، احمد حنفى؛

٣. الإنسان فى القرآن، عبّاس محمود عقّاد؛

٤. باد و باران در قرآن، مهدى بازرگان؛

٥. خلقت انسان در بيان قرآن، يداللَّه سحابى.

برخى نيز يك دوره تفسير بر اساس اين روش تدوين كرده‌اند، مانند: الجواهر فى تفسير القرآن، طنطاوى بن جوهرى (م ١٨٦٢ م).[٢]

---

[١]. براى آگاهى بيشتر، ر. ك: مقاله« پژوهشى در روش تفسير علمى قرآن»، محمّدعلى رضايى، طلوع: ش ٢ ص ٢- ١٧.

[٢]. براى آگاهى بيشتر در باره تفسير علمى، ر. ك:

- التفسير العلمى للقرآن فى الميزان، احمد عمر ابو حجر، بيروت: دار قتيبة، ١٤١١ ق/ ١٩٩١ م. - درآمدى بر تفسير علمى قرآن، محمّدعلى رضايى، تهران: اسوه، ١٣٧٥ ش. - سير تدوين و تطور تفسير علمى قرآن، ناصر رفيعى محمّدى، قم: مركز جهانى علوم اسلامى، ١٣٨٦ ش. - منطق تفسير قرآن، محمّد على رضايى، قم: مركز جهانى علوم اسلامى، ١٣٨٥ ش.