معامله كلّى: در معامله‌اى كه مبيع (جنس فروخته شده) يا ثمن (قيمت و پول جنس فروخته شده) يا هر دوى آنها عين مشخص خارجى (مثل همان كيسه برنجى كه در مقابل ما قرار دارد يا همان پولى كه در دست مشترى است) نباشد، بلكه به عهده و ذمّه گرفته شود (مثل اين كه فروشنده تعهّد كند كه يك كيسه برنج بدهد و يا اين كه خريدار متعهّد شود كه پول آن را پرداخت كند)، معامله نسبت به هر يك از آنها (مبيع يا ثمن و يا هر دو آنها) كه به ذمّه و عهده گرفته شده، معامله كلّى محسوب مى‌شود.

معتكف: اعتكاف كننده (اعتكاف).

معدن: چيزهاى باارزشى كه به طور طبيعى در زير يا روى زمين وجود دارد، مثل آهن، مس، گچ، نمك، نفت و ...

معذور: كسى كه عذر شرعى دارد (عذر شرعى).

معركه جنگ: ميدان جنگ، محلّ نبرد و زد و خورد در جنگ.

مُعسِر: نيازمند، تنگدست، كسى كه قدرت پرداخت دَين خود را ندارد.

معسور: سخت و دشوار، مخالف ميسور.

معلوم بالاجمال: چيزى كه از يك جهت معلوم و از جهت ديگر مجهول است، مثل ظرفى كه نجاستش معلوم و يقينى است، ولى بين دو ظرف مشتبه شده است و معلوم نيست كه كدام يك از دو ظرف، همان ظرف نجس است.

مفتوح به عنوه: سرزمين و مكانى كه با قهر و غلبه فتح شده باشد.

مفطرات: چيزهايى كه روزه را باطل مى‌كند، مثل خوردن، آشاميدن و جماع.

مقام ابراهيم عليه السلام: سنگى كه حضرت ابراهيم عليه السلام براى ساختن خانه كعبه و يا براى اعلام و دعوت مردم براى حج بر روى آن ايستاده و اثر قدمهاى آن حضرت بر آن مشهوداست و اكنون در حدود ٥/ ١٣ مترى خانه كعبه در داخل محفظه‌اى قرار داد.

مقدار متيقّن‌ قدر متيقّن.

مقدّمه علميه: انجام كارى به عنوان مقدمه تا انسان يقين كند كه وظيفه شرعى خود را انجام داده است، مثل شستن مقدارى بالاتر از آرنج در وضو تا يقين كند كه از آرنج تا سرانگشتان را شسته است.

مقصّر: كسى كه براى عمل اشتباهى كه انجام داده، عذرى ندارد، مثل كسى كه بر اثر ندانستن حكم شرعى، بر خلاف حكم شرع عملى را انجام داده باشد و براى ندانستن حكم، عذرى نداشته باشد و در ياد گرفتن آن كوتاهى كرده‌