انسان در تراز قرآن - راد، على - الصفحة ١٨١ - اشاره

«حيات فرعونى»[١] را جايگزين «حيات طيبه»[٢] خواهد كرد.

افزون بر تأثيرپذيرى انسان از خواسته‌هاى درونى خود در مقام تصميم‌سازى، گاه كشش‌هاى بيرونى نيز بر اراده و اقدام انسانى تأثيرگذار خواهد بود؛ اين كشش بيرونى مى‌تواند عامل انسانى يا غيرانسانى باشد كه زمينه‌هاى انحراف در اراده و اقدام انسانى را ايجاد مى‌كنند و سرانجام انسان متأثر از اين كشش‌ها، تصميمى نادرست گرفته و به خود و ديگران آسيب مى‌رساند؛ البته نظر به شدت و ضعف اين تاثيرپذيرى، ميزان و نوع انحراف انسان از منطق حيات انسانى متفاوت خواهد بود.

قرآن به مجموعه اين عوامل آسيب‌زا در اراده انسانى توجهى ويژه نشان داده و با ارائه هشدارهاى لازم اين موانع فراروى حيات انسان را نشاندار كرده است؛ در منطق قرآن، هر مانعى كه خيرخواه تعالى انسانى نبوده و زمينه‌هاى انحراف او را پديد آورد، دشمنِ انسان به شمار آمده و نسبت به نفوذ چنين دشمنانى انسان بايد هماره احتياط كامل در نگرش و انتخاب خود داشته باشد.

مقصود از دشمن در منطق قرآنى، مجموعه عواملى هستند كه مانع سير تكاملى انسان بوده و راه را بر تعالى انسان مى‌بندند؛ قرآن از اين موانع به «صد سبيل: باز داشتن از راه الهى» ياد كرده است؛ براى نمونه‌

[١]. نازعات: ٢٤- ٢٥:«(\i فَقالَ أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلى‌ فَأَخَذَهُ اللَّهُ نَكالَ الْآخِرَةِ وَ الْأُولى‌\E):« و( فرعون) گفت:" پروردگار بزرگتر شما مَنَم!" و خدا[ هم‌] او را به كيفر دنيا و آخرت گرفتار كرد».

[٢]. نحل: ٩٧:(\i مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى‌ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَياةً طَيِّبَةً وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ ما كانُوا يَعْمَلُونَ‌\E):« هر كس- از مرد يا زن- كار شايسته كند و مؤمن باشد، قطعاً او را با زندگى پاكيزه‌اى، حياتِ‌[ حقيقى‌] بخشيم، و مسلماً به آنان بهتر از آنچه انجام مى‌دادند پاداش خواهيم داد».