انسان در تراز قرآن - راد، على - الصفحة ١٢٨ - انسان

چنين است كه مساجد به خداوند اختصاص داشته و در آنها نبايد غير خدا را عبادت نمود؛ ولى اينكه برخى مراد از آن را مسجدالحرام دانسته‌اند و مى‌گويند كه براى اين از آن به مساجد تعبير شده است كه قبله مساجد ديگر به‌شمار مى‌رود، ديدگاهى دور از ذهن است.[١]

ابن عربى نيز تحت تأثير نگرش عرفانى خود، مقصود از مساجد در آيه ياد شده را، مقام كمال هر قوه‌اى دانسته است كه همان هيئت اذعان و اعترافش براى قلب است كه به منزله سجده مى‌باشد.[٢] چنان‌كه در روايتى از امام كاظم (ع) نيز مساجد بر اوصيا (عليهم السلام) تطبيق داده شده‌اند.[٣]

چنان كه از ظاهر آيات مى‌توان دريافت: (تَراهُمْ رُكَّعاً سُجَّداً)[٤] سجده در نماز، متأخر از ركوع بوده و ركوع بر آن مقدم است. طبرسى مفهوم اين آيه را اخبار از فزونى نماز خواندن و مداومت بر آن دانسته است؛[٥] ولى در ظاهرِ برخى از آيات، همانند (يا مَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ وَ اسْجُدِي وَ ارْكَعِي مَعَ الرَّاكِعِينَ‌)[٦] سجده بر ركوع مقدم شده است؛ اين پيشى داشتن به معناى ترتيب نخواهد بود، زيرا كاربرد «و» در چنين مواردى به مفهوم ياد شده نيست؛ كاربرد «و» در اشياى متغاير همانند تثنيه در امور مشابه هم بوده و تنها باعث جمع و اشتراك دو چيز با يكديگر در امرى مى‌شود. مراد آيه اين است كه حضرت مريم (عليهاالسلام) همانند سجده‌گزاران و ركوع‌كنندگان عمل كند، نه اينكه دستورى باشد به مريم (عليهاالسلام)- كه در

[١]. زبدة البيان، ج ١، ص ١٢٦- ١٢٧.

[٢]. تفسير( ابن عربى)، ج ٢، ص ٧١٥.

[٣]. بيان السعادة، ج ٤، ص ٢٠٩.

[٤]. فتح: ٢٩.

[٥]. مجمع البيان، ج ١٠، ص ١٩٢.

[٦]. آل‌عمران: ٤٣.