انسان در تراز قرآن - راد، على - الصفحة ٨٣ - تعالى و سعى انسان
خداوند در آيهاى از قرآن به يكى از سنن الهى در بيان نسبت رشد و تلاش اشاره كرده و مىفرمايد: (وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى* وَ أَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرى ثُمَّ يُجْزاهُ الْجَزاءَ الْأَوْفى* وَ أَنَّ إِلى رَبِّكَ الْمُنْتَهى)[١]: «و اينكه براى انسان جز حاصل تلاش او نيست؛ و [نتيجه] كوشش او بهزودى ديده خواهد شد؛ سپس هرچه تمامتر وى را پاداش دهند؛ و اينكه پايان [كار] به سوى پروردگار توست».
برخى از مفسران در تبيين مفهوم «سعى» و اينكه از جمله سنن الهى است آن را عبارت از كارى دانستهاند كه شخص به خواست و بنا بر فهم و درايت خويش به آن اقدام مىكند كه شامل گفتار و كردار مىشود؛ ازاينرو حركت كردن، جزئى از سعى بوده و فهم، هدف و نيت نيز جزئى از آن بهشمار مىرود؛ و انسان كسى است كه خود، دنياى واقعى و سرنوشت حقيقى خود را مىسازد و هراندازه سعى وى كوچك يا بزرگ باشد و در هرجا كه ايستاده باشد، بىترديد نتيجه آن را در دنيا و آخرت خواهد ديد؛ زيرا اين سنتى الهى است كه بر گستره هستى و زندگى فرمان مىراند.[٢]
گروهى ديگر از مفسران نيز با توجه به اين آيات به پيوست آيه پيشين: (أَلَّا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى)[٣].
سه اصل از اصول مسلم اسلامى را استنباط كردهاند كه در كتابهاى آسمانى پيشين نيز به عنوان اصولى مسلم شناخته شده است:
[١]. نجم: ٣٩- ٤٢.
[٢]. تفسير هدايت، ج ١٤، ص ١٨٦.
[٣]. نجم: ٣٨.