علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٦٠ - منابع غیر مستقیم فن رجال؛ گونهها و کاربردها از نگاه علامه شوشتری در قاموس الرجال
وجود خارجی داشته باشد.[١]
شوشتری از این منبع در نقد و تصحیح متون رجالی نیز بهره میگیرد؛ برای مثال، در شرح حال «ابراهیم ابن موسی المروزی» میگوید که کتاب الخصال «چهل حدیث» را از او، از امام کاظم روایت کرده است. و در نقد و تصحیح این عنوان میگوید که از نقل این روایت در ثواب الاعمال به دست میآید که نام این راوی «موسی ابن ابراهیم المروزی» است.[٢]
د. نقش سند احادیث راوی در داوری دیدگاههای متعارض رجالی؛ کتب رجالی در معرفی بسیاری از راویان احادیث، با یکدیگر اختلاف و گاه تناقض دارند. بررسی سند روایات راویان میتواند معیاری در ترجیح اقوال در باره یک راوی باشد.
از مسائلی که در حوزه معرفی راویان در کتب رجال مطرح است و گهگاه بین رجالیان اختلاف نظر در پی داشته است، تعیین نام راوی است. شوشتری در شرح حال «هشام بن مثنی الرازی» میگوید که رجال النجاشی او را «هاشم بن مثنی» معرفی کرده است.[٣] به عبارت دیگر، دستهای از رجالیها، نام او را «هشام» و رجال النجاشی نام او را «هاشم» دانسته است. شوشتری معتقد است که اختلاف «هاشم و هشام»به علت تشابه خطی به وجود آمده و بعید نیست که «هشام بن مثنی» درست باشد. وی ورود راوی را به این صورت، در سند روایاتش دلیل این انتخاب قرار میدهد.
فورد فی [باب] الابتداء بمكه [كتاب] الفقیه و فی [باب] النص علی صادق٧ [كتاب] الكافی
و ...[٤]
در حوزه معرفی راویان به تعیین «نام پدر» راوی نیز پرداخته میشود. شوشتری در شرح حال «یحیی بن محمد بن علیم» میگوید برخی از رجالیها همچون نجاشی او را «یحیی بن علیم»[٥] دانستهاند. و برخی دیگر مانند فهرست شیخ طوسی او را «یحیی بن محمد بن علیم»[٦] دانستهاند. به عبارت دیگر، برخی از رجالیها نام پدر او را «علیم» و برخی دیگر «محمد» دانستهاند. وی راهکار برون رفت از این مشکل را گردآوری روایات راوی میداند. شوشتری معتقد است تنها یک روایت از او در باب «تعقیب» کتاب الكافی به دست ما رسیده و در آن جا نام او و پدرش به لفظ «یحیی بن محمد» آمده است.[٧]
[١]. همان، ص٢٩٠.
[٢]. رجال الطوسی، ص٣١٩.
[٣]. قاموس الرجال، ج٩، ص٣١٦.
[٤]. رجال ابن الغضائری، ج٣، ص٢٧٨.
[٥]. قاموس الرجال، ج٥، ص٤٣٣.
[٦]. همان، ج٩، ص٩١.
[٧]. همان، ص٤٠٥.