بر محال ذاتی تعلّق پیدا نمی‌کند. اما مهم آن است که اشکال در این جا متوجه قدرت الهی نیست، بلکه اشکال در اصل پرسش است. تعبیر «لا یکون» در کلام امام به روشنی معلوم می‌کند که در مورد امور محال، نقص از جانب امر محال است که شیئیت و قابلیت وجود ندارد، نه این که نقص از قدرت خدا باشد؛ و تعبیر «لا ینسب إلی العجز» نیز بیان‌گر همین حقیقت است.

در این دو پاسخ _ که به دو مخاطب مختلف صادر شده _ باید گفت گذشته از تفاوت فهم دو مخاطب، در روایت عبد الله دیصانی، سؤالی که او می‌پرسد در مقام انکار بوده و قصد داشته قدرت خداوند را با این پرسش زیر سؤال ببرد، و از این رو، معصوم٧ بدین صورت پاسخ می‌دهند؛ اما وقتی همین سؤال را مخاطب دیگری که نسبت به موضوع خالی الذهن است، از امام٧ می‌پرسد، امام به گونۀ دیگری پاسخ می‌دهند.

خصوصیات طبعی

گاهی ویژگی‌های طبیعی و فیزیکی برخی مخاطبان نیز، موجب گونه‌ای خاص از خطاب معصوم٧ می‌شود. یکی از مهم‌ترین این موارد، روایاتی است که در حوزۀ مباحث طبی صادر
شده است.

در روایات طبی یکی از وجوه قابل بیان آن است که محتوای این دسته از روایات نظر به ویژگی‌های طبعی خاص مخاطب آن داشته است؛ نه این که حکمی عمومی و خطابی حقیقی داشته باشد؛ به گونه‌ای که برای سایر مخاطبان هم حجّیّت داشته باشد.

شیخ صدوق در کتاب الاعتقادات خود در این باره می‌نویسد:

اعتقادنا فی الأخبار الواردة فی الطب أنّها علی وجوه: ...ومنها ما أخبر العالم٧ ما عرف من طبع السائل و لم یتعدّ موضعه، إذ كان أعرف بطبعه منه؛[١]

اعتقاد ما دربارۀ اخباری که در مورد طب وارد شده است، این است که آنها وجوهی دارد: ...و یکی از این وجوه این است که عالم (معصوم) ٧با توجه به طبعی که از پرسش‌گر می‌شناسد، خبر داده است؛ [و حکم این روایات] از آن جایگاه تجاوز نمی‌کند؛ چرا که امام به طبع راوی از خود او داناتر است.

نمونه

در روایات بسیاری در مورد خواص طبی و طبعی برخی مواد غذایی یا میوه‌ها سخن به میان آمده است. و در برخی، این خوردنی‌ها، شفای هر بیماری دانسته شده است.

قال أمیر المؤمنین٧: لعق العسل شفاء من كلّ داء، قال الله تعالی: Gیَخْرُجُ مِن بُطُونِهَا شَرَابٌ

[١]. وسائل الشیعة، ج١٣، ص١٢٣، ح ٢.