علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٦٠ - نقش غالیان در اشتهار تهمت غلو به جابر جعفی
مدعی شد جابر بن عبدالله انصاری و جابر جعفی نیز دارای همین آرا بودهاند؛ حال آن که به تصریح نوبختی این دو از چنین اتهامی مبرا هستند.[١]و[٢] متنی به نام رسالة الجعفی نیز _ که باور بر آن است که نظریات جابر جعفی را در باره معتقدات اسماعیلیه در بر دارد و در آن، جابر راوی عمده سخنان امام باقر٧ است؛ به احتمال فراوان هیچ ارتباطی با وی ندارد و به دروغ بدو منسوب شده است؛[٣] زیرا اصولاً نمیتوان در دوران حیات جابر، بحثی از اسماعیلیه مطرح نمود.[٤] نمونهای دیگر کتاب أنیس السمراء و جلیس السمراء است که شیخ احمد أحسایی (١١٦٦ _ ذی القعده ١٢٤١ق) در شرح زیارت جامعه کبیره فراوان از آن نقل کرده است. در این کتاب احادیث متعددی از طریق عمرو بن شمر به جابر جعفی منتهی میشود که اوایل اسناد آنها «مجاهیل» است. این احادیث به احتمال فراوان از افزودههای غلات در روایات جابر است.[٥]
در میان غالیان، نُصَیریه(نُمَیریه)[٦] توجه خاصی به جابر جعفی دارند و نام او در آثار نصیریه فراوان به چشم میخورد.[٧] آنان جابر را «باب» امام صادق٧ میدانند.[٨] هر چند در برخی آثار غیر نصیری جابر باب امام باقر٧ معرفی شده است؛[٩] اما نصیریها یحیی بن معمر بن ام طویل را باب امام باقر٧ میدانند.[١٠] حسین بن حمدان خصیبی[١١] (٢٦٠ _ ٣٤٦ یا ربیع الاول
[١]. در باره این نکته به طور کلی ر.ک: حضرمی، اصل، در: الاصول ستة عشر، ص٦٨؛ بصائر الدرجات، ص٣٧٦ - ٣٧٧؛ الکافی، ج١، ص٤٤٢.
[٢]. Modarressi، Tradition and Survival...، ١، p.٩٠.
[٣]. الفتن، ص١١٨؛ تفسیر العیاشی، ج١، ص٦٤ - ٦٦.
[٤]. مقاتل الطالبیین، ص٣٤٨.
[٥]. عیون اخبار الرضا٧، ج١، ص٢٨٨.
[٦]. الهدایة الکبری، ص١٢٨ - ١٢٩؛ الخرائج والجرائح، ج٢، صفحات ٧٥٤ - ٧٥٥؛ برای تحریر دیگری از این خبر، ر.ک: رجال الکشی، ص١٩٨.
[٧]. الکافی، ج١، ص٣٩٦ - ٣٩٧.
[٨]. مشارق انوار الیقین، ص١٣٨.
[٩]. ممکن است برخی از این روایات، مانند پیشگویی دفن امام رضا٧ در خراسان به نقل از رسول خدا٦ روایتی اصیل و به دور از دستکاری غلات باشد.
[١٠]. تاریخ الیعقوبی، ج٢، ص٣٤٣ - ٣٤٤.
[١١]. الخرائج و الجرائح، ج٢، ص٥٨٩ - ٥٩٣.