علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٩٤ - بررسی دو نظریه دربارۀ «وارثان برگزیدۀ قرآن»(با تأكید بر احادیث امامیه)
فیهم انهم أورثهم الکتاب و انهم السابقون بالخیرات» شمارگان روایات تفسیرگر آیۀ وراثت کتاب به بیست روایت رسیده است.[١] کلینی نیز در اصول الکافی، باب«فی أنّ من اصطفاه الله من عباده و أورثهم کتابه هم الأئمة علیهم السلام» را به همین امر اختصاص داده است.[٢] شیخ صدوق نیز در آثار متعدد روایی خود همچون كمال الدین وتمام النعمة[٣]، عیون أخبار الرضا٧[٤]، معانی الأخبار[٥]، احادیث مرتبط با این آیه را گزراش کرده و در اثر کلامی خود الاعتقادات _ که به مشرب نقلی در بیان اعتقادات امامیه نگاشته است _ وراثت کتاب از سوی امامان را از اعتقادات شیعه دانسته و مفاد آن را به روایات ذیل آیۀ وراثت کتاب استناد داده است.[٦] با بازیابی برخی از اصول اولیه روایی امامیه نیز احادیثی از تفسیر این آیه هم اکنون به دست ما رسیده است.[٧] در تفاسیر مأثور متقدم نیز روایات تفسیری متعددی ذیل آیه گزارش شده[٨]، و حویزی آنها را یکجا گرد آورده است.[٩] سید هاشم بحرانی نیز در غایة المرام ضمن اختصاص بابی مستقل به گزارش روایات تفسیری آیۀ وراثت، دو روایت از آنها را منقول از امام علی[١٠]٧ از طریق عامه و هجده روایت دیگر را منقول از خاصه دانسته است.[١١] در دوره متأخر نیز علامه مجلسی[١٢] و شیخ حر عاملی[١٣] مجموع روایات تفسیرگر آیه وراثت را در آثار خود گزارش کردهاند.
تواتر معنوی و استفاضه
سید بن طاووس در اعتبارسنجی اسنادی روایات تفسیری آیۀ وراثت تأکید دارد که مضمون مشترک آنها با بیش از بیست طریق از اهل بیت :نقل شده است.[١٤] میرزای نوری همین بیان را
[١]. هر چند حضرت زهرا٣ دارای مقام عصمت است، لکن چون امام نیست، تخصصاً از بحث ما خارج است.
[٢]. «تطور الفقه عند الشیعه فی القرنین ٤و ٥»، ص٢٦.
[٣]. معانی الأخبار، باب معنی الظالم لنفسه والمقتصد والسابق، ح٣، ص١٠٥؛ الکافی، ج١، ص٢١٥؛ تفسیر أبی حمزة الثمالی، ص٢٧٧ - ٢٧٨.
[٤]. تحف العقول، ص٤٢٥ - ٤٢٦؛ الأمالی، ص٦١٥ - ٦١٧.
[٥]. به اختصار در ادامه از آیات سی و یک و سی و دو سوره فاطر به آیۀ وراثت کتاب یاد میکنیم.
[٦]. البته تا جایی که جستجو شد، روایتی از امام حسن٧ و امام حسین٧ در این موضوع یافت نشد.
[٧]. بصائر الدرجات، ص٦٤ - ٦٨. ؛ الکافی، ج١، ص٢١٤ - ٢١٥.
[٨]. غایة المرام و حجة الخصام فی تعیین الامام من طریق الخاص و العام، ج٤، ص٣٦.
[٩]. تحف العقول، ص٤٢٥- ٤٢٦.
[١٠]. بصائر الدرجات، ص٦٤- ٦٨.
[١١]. الکافی، ج١، ص٢١٤ - ٢١٥.
[١٢]. کمال الدین و تمام النعمة، ص٩٧ - ٩٩، ص١١٧.
[١٣]. عیون أخبار الرضا٧، ج٢، ص٢٣٤، ح ٥.
[١٤]. معانی الأخبار، ص٩٣، باب معنی الآل، ح١؛ ص١٠٤، باب معنی الظالم لنفسه، ح٢.