علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٧٣ - گونه شناسی روایات القرائات
سلیمان حلی از این کتاب با عنوان التنزیل و التحریف هم یاد کرده[١] و سپس دیگران هم آن را
تکرار کردهاند[٢].کتاب ساختاری حدیثی دارد.بیشتر احادیث دارای سند و به معصومان، به ویژه امام باقر و امام صادق، منسوب است.گاه قرائتهایی از ابن مسعود آورده شده است[٣]. حتی برخی معتقدند بسیاری از قرائتهای منسوب به ائمه در این کتاب، در دیگر مصادر به ابن مسعود منسوباند.[٤] مهمترین اساتید سیاری در کتاب، به ترتیب از محمد بن خالد برقی، ابو سمینه محمد بن علی صیرفی و محمد بن جمهور عمی هستند و بیش از پنجاه درصد احادیث را از آنها نقل کرده است. در مواردی از اساتید خود با عناوین مبهم، مانند: بعض اصحابنا، غیر واحد
من اصحابنا، غیر واحد، بعض الرواة من اصحابنا، بعض الهاشمیین و بعض اخواننا من اهل فارس یاد میکند.
کتاب با احادیثی آغاز میشود که حاکی از نزول قرآن بر تنها یک حرف است.[٥] بعد از آن، «باب ما جاء فی بسم الله الرحمن الرحیم» آمده است که به موضوعاتی چون فضیلت بسم الله، جهر به آن، شیوه کتابت بسم الله، تفسیر بسم الله و... میپردازد.[٦] پس از این مقدمات، ٦٩٤ حدیث بر اساس ترتیب سورههای قرآن به بخشهایی تقسیم میشود. گاه مطالب مربوط به دو یا چند سوره، بویژه سورههای کوچک، در یک بخش آمدهاند. از این رو، در این قسمت از کتاب ٧٧ بخش دیده میشود. در مواردی عنوان بخش با محتوا همخوانی ندارد؛ برای نمونه در بخش «سورة سبأ و الملائکة»، مطلبی در باره سوره ملائکه وجود ندارد یا در بخش «سورة الحدید و المجادلة و الحشر و الممتحنة»، روایتی در باره سوره ممتحنه نیست.در این بخشها ترتیب آیات بر اساس ترتیب مصحف نیست. افزون بر این، ممکن است یک آیه در جای مخصوص خود ذکر شود و در بخشهای پیشین یا پسین هم تکرار شود[٧]. گفته شده، برخی از این قرائتها در منابع دیگر یافت نمیشود.[٨]
[١]. برخی گفتهاند: یعنی روایت او متروک است، مورد عمل نیست و از آن اعراض شده است (نقد الرجال، ج١، ص١٦٢، حاشیه مجلسی؛ الرسائل الرجالیة، ج٢، ص٤٥٢-٤٥٣؛ سماء المقال، ج٢، ص٢٩٣). دیگری مجفو را باطلی میداند که اطمینان به حق را از میان برده، باب ایمان را میبندد و گیاه علم را ریشهکن میکند. از آنجا که محتوای روایات سیاری هم چنین لوازماتی دارد، او را مجفو الروایة خواندهاند (تهذیب المقال، ج١، ص٢٧١).
[٢]. رجال النجاشی، ص٨٠؛ فهرست الطوسی، ص٦٦.
[٣]. همان.
[٤]. رجال النجاشی، ص٣٤٨؛ فهرست الطوسی، ص٢٢٢؛ الاستبصار، ج١، ص٢٣٧؛ رجال ابن الغضائری، ص٤٠.
[٥]. اختیار معرفة الرجال، ج٢، ص٨٦٥.
[٦]. رجال النجاشی، ص٨٠؛ فهرست الطوسی، ص٦٦.
[٧]. این کتاب در سال ٢٠٠٩م، با تحقیق اتان کلبرگ و محمد علی امیر معزی توسط انتشارات بریل چاپ شده است. در این چاپ از چهار نسخه (دو نسخه کتابخانه مرعشی، نسخه ٨٤٢ دانشگاه تهران و نسخه مرکز احیاء تراث) استفاده شده است. افزون بر این، روایات منقول از سیاری در تأویل الآیات الظاهرة، مختصر بصائر الدرجات، فصل الخطاب و مستدرک الوسائل مورد توجه بوده است. مقدمه انگلیسی کتاب شامل بحث کتابت و متن قرآن در مطالعات غربیان و منابع اسلامی، دیدگاه امامیه در باره تحریف قرآن، زندگی و آثار سیاری، ساختار و محتویات القرائات و توضیحاتی در باره تحقیق آن است. در ادامه پانوشتها احادیث القرائات آورده میشود. در پانوشتها احادیث به گستردگی تخریج و رجال اسناد به دقت بررسی شده است. در پایان هم فهرستهای مختلف و منابع تحقیق آمده است. پس از این متن اصلی کتاب آورده میشود و ذیل هر حدیث نسخه بدلهای مختلف ذکر شده است.
[٨]. مختصر بصائر الدرجات، ص٢٠٤.