علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٣ - اصل حمل بر صحت اعتبار و كاربست
تنها در صورتی مجاز به این کار هستیم که آشکارا رفتاری را تأویلناپذیر بیابیم و شواهدی نیرومند به سود این بدبینی وجود داشته باشد. سپس اشاره میکند در شریعت آمده است که اگر دهان کسی بوی شراب داد، نمیتوان بر او حد جاری کرد و یا حکم کرد که وی شراب نوشیده است؛
زیرا که ممکن است ناگزیر به این کار شده باشد یا تنها آن را در دهان گردانده و سپس بیرون ریخته باشد. وی این اصل را با بدبینی پیوند میزند و بر حرمت تجسس در احوال دیگران
تأکید میکند.[١]
علامه مجلسی نیز در توضیح حدیث «ضَعْ أَمْرَ أَخِیکَ عَلَی أَحْسَنِهِ»، مینویسد:
یعنی گفتار و رفتاری را که از برادرت صادر شده است، بدون تجسس، بر بهترین احتمالاتش، هر چند مرجوح باشد، حمل کن تا آن که با دلیلی مواجه شوی که تاب تأویل نداشته باشد.[٢]
همچنین غزالی هنگام بحث از حرمت غیبت قلبی، همین رویکرد را در پیش میگیرد و با آوردن مثال کسی که دهانش بوی شراب میدهد، ما را از داوری بدبینانه، جز در جایی که برهانی قاطع داشته باشیم، پرهیز میدهد.[٣]
٢. جنبه معرفتی
این اصل، رویۀ دیگری نیز دارد که بویژه در کار خواندن و فهم نوشتههای دیگران ما را به
کار میآید و آن کارکرد معرفتبخشی است. طبق این جنبه، ما هنگام مواجهه با متنی، خواه
کردار باشد، خواه گفتار یا نوشتار، باید بکوشیم تا معقولترین و دفاعپذیرترین تفسیر را از آن
به دست دهیم. در این صورت، از حوزه اخلاق بیرون رفته، به عرصه معرفت و شناخت پا نهادهایم. در نوشتههای انگلیسی معمولاً از این اصل، به عنوان اصل خیرخواهی[٤] یا احسان و یا تفسیر
به احسن یاد میشود و لازمه فهم و تفسیر درست دیدگاهها معرفی میگردد. طبق این اصل، استدلال هر کس نیرومند و دیدگاهش معقول فرض میشود، مگر آن که دلیلی بر خلاف آن
اقامه شود.[٥] بِن مِفام، این اصل را ابزاری مهم برای خواندن و ارزیابی متن میداند و در توضیح آن مینویسد:
بکوشیم تا بهترین، معقولترین یا عقلاییترین، نه بدترین، تفسیر را از آنچه میخوانیم یا
[١]. Applying ethics: a text with readings، p.٦٣.
[٢]. محاسبة النفس سید بن طاوس و کشف الریبة عن احکام الغیبة، ص٢٠-٢٢.
. [٣٤] بحار الانوار، ج٧٥، ص٢٠٠.
[٣]. احیاء علوم الدین، ج٣، ص١٨٧.
[٤]. The principle of charity.