علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٦١ - نقش غالیان در اشتهار تهمت غلو به جابر جعفی
٣٥٨ق)[١] که میتوان او را مؤسس مذهب نصیریه دانست،[٢] به سند خود از امام صادق٧، روایتی عجیب در باره جابر جعفی نقل کرده است:
او را جابر نامیدند، زیرا مؤمنان را به کسب علم از خویش وادار ساخت. او دریایی است که تمامی ندارد و او باب علم در روزگار خود بود و حجت بر مردم از جانب حجت خدا، ابو جعفر محمد بن علی٨.[٣]
در مقدمه الهفت الشریف نیز _ که از زاویه دید نصیریه است _ از جابر جعفی با عنوان یکی از برجستهترین راویان علم باطن یاد شده و گفته شده است که امام صادق٧، علم فراوانی را روزی وی ساخت.[٤]
یکی از آشکارترین نمونههای ابراز علاقه نصیریه را نسبت به جابر میتوان در کتاب مجموع الاعیاد اثر ابوسعید میمون بن قاسم طبرانی نصیری (٣٥٨ _ ٤٢٦ق)[٥] دید. او در این کتاب، ده «عید عربی» را معرفی کرده که از این میان دو عید به جابر جعفی اختصاص دارد و در یکی از این اعیاد جابر از جانب امام باقر٧ به عنوان حجت خدا بر اهل زمین و آسمان تعیین شده است.[٦] همچنین وی زیارت نامهای از محمد بن نصیر نمیری نقل کرده که در آن، جابر با عبارت «قلوب عارفان از او استوار شد»[٧] مورد تمجید قرار گرفته است.[٨] در این کتاب، پس از نام جابر عبارت «علینا سلامه» (سلام او بر ما) آمده است.[٩] جالب آن جاست که در متون غلات، این عبارت و تعابیری مشابه، مانند «علینا منه السلام» (سلام او بر ما باد) و «منه السلام» (سلام از او باد) و «منه الرحمة» (رحمت وی بر ما باد) در مورد ائمه اطهار: به کار رفته است.[١٠] این اشتراک بین احترام
[١]. تهذیب المقال، ج٥، ص٤٧.
[٢]. مقالات الاسلامیین، ص٦.
[٣]. المقالات والفرق، ص٤٣؛ فرق الشیعة، ص٣٤ - ٣٥؛ ر.ک: غلات در دو قرن اول هجری، ص١٠٥ - ١٠٧.
[٤]. Modarressi، Tradition and Survival...، ١، pp ٩٠ - ٩١.
[٥]. ر.ک: نخستین اندیشههای شیعی، ص١٤٩ - ١٥٠؛ و نیز:
Jafri، The Origins and Early Development of Shi'a Islam، p.٣٠٢ – ٣٠٣.
[٦]. ر.ک: کلیات فی علم الرجال، ص٤٠٩ - ٤١٠.
[٧]. هدیة العارفین، ج١، ص١٨٥؛ الذریعه، ج٢٦، ص٦٦.
[٨]. فرقهای نام گرفته از ابو شُعَیب محمد بن نُصَیر فِهری نُمَیری که در زمان حیات امام هادی٧ ادعا کرد که آن حضرت خداست و او را به پیامبری مبعوث نموده است. او به حلول، تناسخ و اباحه محارم و خصوصاً همجنس بازی اعتقاد داشت. به نوشته طوسی او پس از شهادت امام حسن عسکری٧ ادعا کرد که باب امام زمان عجل الله فرجه الشریف است و با جهل و الحادی که از او بروز یافت، مورد لعن ابو جعفر محمد بن عثمان قرار گرفت. نصیریه در حقیقت تنها جریان باقی مانده از غلات عراق است که در دوران غیبت صغرا شکل گرفته، هر چند تلفیقی از سنت جریانهای مختلف غلات پیشین است. ر.ک: المقالات والفرق، ص١٠٠ - ١٠١؛ فرق الشیعة، ص٩٣ - ٩٤؛ الغیبة للطوسی، ص٣٩٨؛ تاریخ العقیدة الشیعیة و فرقها، ص١١٠؛ الفرقة الهامشیة فی الاسلام، ص٩٤ - ٩٧، ١١٢ - ١١٩؛ در باره گزارش و تحلیل جرح و تضعیف محمد بن نصیر در منابع شیعه، ر.ک: همان، ص٩٨ - ١٠٧.
[٩]. برای نمونه ر.ک: الهفت الشریف، ص١١٩، ١٩٢؛ الهدایة الکبری، ص٤١، ٦٥، ١٦٠، ١٩٥، ٢٣٩، ٣٣٩، ٣٧٦ - ٣٧٧، ٣٨١.
[١٠]. الهفت الشریف، ص٢٠.