در متون اسلامی، بویژه متون عرفانی و فلسفی حدیثی قدسی با این عبارت یا شبیه آن به چشم می خورد: «کنت کنزاً مخفیّاً فخلقت الخلق لکی اعرف» که به صورت گسترده و به مناسبت‌های گوناگون از جمله فلسفه آفرینش مورد استناد قرار می‌گیرد.

این حدیث می‌تواند با چند رویکرد مورد بررسی قرار گیرد: با رویکرد شبهات محتوایی حدیث که مباحث فلسفی و کلامی و عرفانی را تشکیل می‌دهد و توضیحات و شروح متعدد حدیث مزبور ناظر به این جنبه است، با رویکرد تأثیر آن بر عرفان نظری و همچنین سیر تاریخی آن، و بالاخره با رویکرد علم الحدیث که با این رویکرد به جز اظهار نظرهای متناقض و پراکنده در لابه لای کتاب‌های اسلامی تحقیق مستقلی صورت نگرفته است.

رویکرد اخیر، بر خلاف رویکردهای گذشته _ که بیشتر با تأیید و پذیرش حدیث همراه است _ با دیدگاه نقادانه دانش حدیثی به سراغ آن رفته است و با استناد به قراینی همچون الفاظ حدیث، موضوع حدیث، سند حدیث و دیدگاه محدثین و نقد محتوایی اجمالی، ساختگی بودن آن را به عنوان حدیث نتیجه‌گیری نموده؛ گر چه از جنبه محتوایی با تأویلاتی می‌تواند قابل قبول باشد.

کلید واژه‌ها: کنز مخفی، فقه الحدیث، فلسفه آفرینش، عرفان و حدیث.

درآمد

یکی از احادیث نسبتاً مهمی که در لا به لای آثار و نگاشته‌های دینی به صورت گسترده مورد

[١] دانشجوی دکتری دانشکده الهیات فردوسی مشهد.

[٢] استادیار دانشکده الهیات فردوسی مشهد.