علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٥٤ - نقش غالیان در اشتهار تهمت غلو به جابر جعفی
باشد، برخی علمای شیعه بعدی از جمله شخصیت بارزی چون شیخ مفید و شاگردش، نجاشی را بر آن داشت که نه تنها در روایات او، بلکه در عقیده شخصی او هم تردید کنند و او ا مختلط (فاسد العقیده و منحرف) بخوانند.[١] تردیدهای دیگری هم در باره روایات وی در میان شیعه از دوران متقدم وجود داشت.[٢] وجود این روایات سبب شده که برخی چون سید حسین محمد جَفری، جابر جعفی را شبه غالی بدانند[٣] و یا مانند راجکوفسکی،[٤] او را از غالیان نیمه افراطی به شمار آورند[٥] و عدهای نیز به صراحت او را غالی معرفی کنند.[٦]و[٧]
رد نظریه غالی بودن جابر
با وجود این، جابر را نمیتوان فاسد العقیده یا غالی دانست،[٨] زیرا در منابع، هیچ یک از تعابیر تند ائمه: که در مورد غالیان دیگر به کار رفته، در باب او ذکر نشده است.[٩] برخی از فرقه نگاران متقدم شیعه، او را از اتهام غلو مبرا دانستهاند[١٠] و در میان رجالیان شیعه، حتی کسانی که او را تضعیف کردهاند، کسی به صراحت او را غالی نخوانده است.[١١] افزون بر این، چنان که پیش از این آمد، روایتی صحیح از امام صادق٧ در مدح وی و تأیید عقیدهاش وجود دارد.[١٢] روایتی در الکافی به وضوح نشان میدهد که برخی روایات جابر برای عامه مردم و حتی شیعیان معاصرش، قابل پذیرش نبوده است؛ اما وقتی به یکی از ائمه: رجوع میکردند و از برخی روایات جابر میپرسیدند، امام٧ به صدق جابر گواهی میداد.[١٣] از مهمترین علل غالی دانستن جابر جعفی وجود اخبار حاوی غلو و ارتفاع در میان روایات منسوب به اوست؛ حال آن که غلات برای مشروع
[١] الکافی، ج٨، ص١٥٧ - ١٥٨؛ کشی، رجال، ص١٩٤.
[٢]. Modarressi، Tradition and Survival...، ١، p.٨٩.
[٣]. Jafri، The Origins and Early Development of Shi'a Islam، p.٣٠٣.
[٤]. رجال الکشی (تصحیح و تعلیق میرداماد)، ص٤٤٧ - ٤٤٨؛ رجال النجاشی، ص١٢٨، ٢٨٧؛ خلاصة الاقوال، ص٤١٩.
[٥]. برای مثال روایت سفر سه ساعته او با امام باقر٧ به «ملکوت ارض»، بصائر الدرجات، ص٤٢٤ - ٤٢٥؛ مناقب آل ابیطالب، ج٣، ص٣٢٦؛ برای نمونههایی دیگر از این روایات، ر.ک: الکافی، ج١، ص٣٩٦، ٤٤٢؛ مئة منقبة، ص١٦٩؛ الخرائج والجرائح، ج٢، ص٦٠٤ - ٦٠٥؛ غرر الاخبار، صفات ٢٠٣ - ٢٠٤؛ تأویل الآیات، ج٢، ص٤٩٦ - ٤٩٧؛ خاتمة المستدرک، ج٤، ص٢١٣؛ نخستین اندیشههای شیعی، ص١٨٠.
[٦]. نخستین اندیشههای شیعی، ص١٤٩- ١٥٠.
[٧]. Modarressi، Tradition and Survival...، ١، pp.٨٩ – ٩٠.
[٨]. برای نمونههایی از روایات او درباره معجزات پیامبر٦ و کرامات امامان: و برخی از خواص اصحاب آنان، ر.ک: الکافی، ج١، ص٣٩٦؛ رجال الکشی، ص١٤ - ١٥؛ عیون المعجزات، ص٦٩ - ٧٤؛ دلائل الامامة، ٩٢ - ٩٣، ١٠٣ - ١٠٤، ٢١٢، ٢٢٠، ٢٢٤ - ٢٢٦، ٢٤٢، نوادر المعجزات، ص٢٢٠- ٢٢١، ٢٦٢ - ٢٦٨، ٢٨٣ - ٢٨٥؛ مناقب آل ابی طالب، ج٢، ص١٢٠؛ فرج المهموم، ص٢٢٤.
[٩]. بصائر الدرجات، ص٢٥٨.
[١٠]. الجامع الصحیح (سنن)، ج٥، ص٣٤٦.
[١١]. بحار الانوار، ج٢٦، ص١٧؛ ج٣٠، ص٣٠٠.
[١٢]. میزان الاعتدال، ج٢، ص٢٧٠.
[١٣]. صاحب روضات، او را در بیان اسرار و اظهار عجائب فراوان، با حسین بن منصور حلاج مقایسه کرده است (روضات الجنات، ج٣، ص١٠٥).