علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٤٠ - بررسی و تحلیل احادیث شیعه در باره قضا شدن نماز صبح پیامبر
میانشان بوده باشند.[١]
ب) مخالفان
بی گمان، بیشتر صاحبنظران و دانشمندان شیعه که به تحلیل مضمون این حدیث پرداختهاند، به دلایل مختلف، محتوای این احادیث را _ که گویای در خواب ماندن رسول خدا٦ برای نماز صبح است _ نپذیرفتهاند. در اینجا سخنان برخی از معروفین آنان ذکر میشود:
شیخ مفید _ که از استوانههای اصلی شیعه محسوب میشود _ مینویسد:
نیز آن خبری که گویای در خواب ماندن رسول خدا٦ از نماز صبح است، از جنس خبری است که گویای سهو پیامبر٦ در نماز است و این اخبار [در خواب ماندن]، از اخبار آحاد است که نه باعث علمی میشود و نه عملی بر طبق آنها و هر کس بر طبق آنها عمل کند، به یقین به ظن عمل کرده است.[٢]
البته ایشان در ادامه مطلب، با تفاوت گذاشتن بین سهو و خواب، به گونهای خواسته سهو را به دور از شأن رسول خدا٦ بداند؛ در حالی که خواب ماندن برای نماز را خیلی مستبعد و دور از شأن مقام آن حضرت نشمرده است.[٣]
سید بن طاووس با اشاره به برخی از روایات نقل شده از اهل سنت _ که به همین مضمون آمده است _ میگوید:
بین این احادیث و آنچه در حدیث: «تنام عینه و لا تنام قلبه» آمده، تناقض
وجود دارد.[٤]
صاحب جواهر بعد از مطرح کردن برخی از دلایل موافقان این احادیث میگوید:
با همه این احوال، انصاف این است که نمیتوان جرأت کرد که این قضیه را به آن حضرت نسبت داد؛ چون آیات و روایات؛ چنان که نقل شده است، بر پاک بودن آن حضرت و اهل بیتش: از تمام پلیدیها، گناهان، زشتیها و عیوب و [نیز] بر مصون ماندن از هرگونه لغزش و خطایی در گفتار و رفتار دلالت دارند و این که آنان به بالاترین درجات کمال رسیدهاند و از نظر کمالات بر همگان برتری دارند و چشمهایشان به خواب میرود و دلهای آنان بیدار است، و این که حالت آنان در خواب، مانند حالشان در بیداری است. و خواب، چیزی از ادراک آنها را تحت تأثیر قرار نمیدهد ... و این که ملائکه شب و روز نماز صبح پیامبر را مشاهده میکردند و به هنگام هر نمازی نزد ائمه:
[١]. ملاذ الأخیار، ج٤، ص٣٣٦؛ استقصاء الاعتبار فی شرح الاستبصار، ج٤، ص٤٧٥.
[٢]. ذکری الشیعة فی أحکام الشریعة، ج٢، ص٤٢٢.
[٣]. مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الأسلام، ج٢، ص٣٨٥.
[٤]. مرآة العقول، ج١٥، ص١٥٧.