بر اساس آنها احکامی صادر کرده‌اند؛ اما مقصود از حمل بر صحت چیست؟ چرا باید چنین کرد؟ چگونه می‌توان از تحقق آن اطمینان حاصل کرد، و چه سان می‌توان بر موانع آن پیروز شد؟

مستندات

بیش از بیست حدیث _ که در منابع روایی معتبر آمده _ بر ضرورت حمل بر صحت رفتار و گفتار دیگران تأکید کرده و آن را ستوده‌اند. در یک تقسیم بندی کلی می‌توان آنها را به پنج گروه تقسیم کرد: ١. گروهی که از حمل بر صحت به مثابه اصل یا قاعده‌ای عام نام برده و کاربست آن را توصیه کرده‌اند، ٢. شماری که ما را از بدگمانی و بداندیشی در باره دیگران بازداشته‌اند، ٣. دسته‌ای که تکلیف شواهد و نشانه‌های متعارض را روشن کرده‌اند، ٤. دسته‌ای که ما را به توجیه رفتار دیگران و به دست دادن بهترین تفسیر از آن ترغیب نموده‌اند، و ٥. سرانجام، احادیثی که دارندگان این ویژگی را ستوده‌اند. در این جا نمونه‌ای از هر یک نقل می‌شود.

١. حمل بر صحت به مثابه اصلی عام

امام صادق٧ از حضرت امیرمؤمنان٧ نقل می‌کند که فرمود:

ضَعْ أَمْرَ أَخِیكَ عَلَی أَحْسَنِهِ حَتَّی یَأْتِیَك مَا یَغْلِبُك مِنْهُ وَ لَا تَظُنَّنَّ بِكلِمَةٍ خَرَجَتْ مِنْ أَخِیك سُوءاً وَ أَنْتَ تَجِدُ لَهَا فِی الْخَیْرِ مَحْمِلاً؛[١]

کار برادرت را به نیکوترین حال حمل کن تا آن چه نظرت را از آن دگرگون کند به تو برسد و به سخنی که از برادرت برون آمده است و برایش محملی نیک داری، گمان بد مبر.

٢. نهی از بدگمانی به دیگران

احادیث متعددی مسلمانان را از بدگمانی و گمانه‌زنی ناصواب در باب دیگران منع کرده
و خوش‌بینی را نشانه ایمان معرفی می‌کنند؛ برای مثال، پیامبر اکرم٦ از بدگمانی پرهیز
داده می‌گوید:

ایاكمْ وَ الظَّنَّ فَإِنَّهُ أَكذَبُ الْحَدِیثِ؛[٢]

از گمان بپرهیزید که دروغ‌ترین سخن است.

در روایت دیگری ایشان بدترین مردمان را کسانی می‌داند که به دیگران بدبین هستند و بدتر از آنان کسانی که برای اثبات درستی بدبینی خویش دست به تجسس می‌زنند.[٣] گاه این توصیه تا جایی پیش می‌رود که امام حسن عسکری٧ حتی به خوش‌بینی به سنگ‌ها فرا می‌خواند

[١] دانشیار دانشگاه ادیان و مذاهب.

[٢]. الکافی، ج٤، ص٩٤؛ نیز، ر.ک: الاختصاص، ج١٢، ص٢٢٦.

[٣]. مستدرک الوسائل، ج٩، ص١٤٧.