این حدیث صورت نگرفته است، این مقاله در صدد است تا با کمک قراین و شواهد موجود، حدیث را از دو جنبه سند و متن، نقد و بررسی کند. پرسش اصلی این است که آیا حدیث قدسی «کنز مخفی» در منابع حدیثی با عنوان حدیث ذکر شده است تا به مثابه حدیث تلقی گردد؟ اعتبار سند آن چگونه است؟ و سرانجام متن و محتوای آن نیز با کدامین چالش‌ها مواجه است؟ در این باره، ابتدا سند و سپس متن و محتوای حدیث مزبور را بررسی می‌کنیم.

متن حدیث

حدیث مورد نظر گاهی به پیامبر اسلام٦ منتسب شده است[١] و گاه از زبان پیامبری چون حضرت داوود٧ نقل شده که در مناجات با خداوند از فلسفه آفرینش پرسیده است و خداوند در پاسخ وی، آن را بازگو فرموده است.[٢] متن حدیث نیز با عبارات گوناگون و الفاظ مختلفی نقل شده است که برخی از نقل‌ها بدین گونه‌اند:

حكی فی بعض الأخبار أن نبیّاً من أنبیاء اللّه تعالی قال فی مناجاته مع ربه: یا ربّ! لم خلقت الخلق بعد أن لم تكن خلقته؟ فقال له ربه، علی سبیل الرّمز: كنت كنزاً مخفیّاً من الخیرات و الفضائل، و لم أكن أعرف فأردت أن أعرف.[٣]

قال اللّه تعالی: كنت كنزاً مخفیّاً فاحببت ان اعرف فخلقت الخلق و تحبّبت الیهم بالنّعم
حتّی عرفونی.[٤]

قال لبعض أنبیائه٧: و قد سأله: لم خلقت الخلق یا رب؟ بقوله: كنت كنزاً مخفیّاً لم أعرف فخلقت الخلق لأعرف‌.[٥]

کنت کنزاً مخفیّاً فأردت أن أعرف فخلقت الخلق فبی عرفونی.[٦]

كنت كنزاً لااعرف فاجببت ان اعرف.[٧]

روی عن رسول الله٦، عن الله سبحانه، أنه قال: كنت كنزاً لم أعرف، فأحببت أن أعرف، فخلقت الخلق و تعرفت إلیهم فعرفونی.[٨]

[١] استادیار دانشکده الهیات فردوسی مشهد.

[٢]. الفتوحات المکیة، ج١٢، ص٥٧٤.

. [٧١٨] مفاتیح الغیب، ص٢٩٣.

[٣]. روح المعانی، ج‌١، ص٤٩.

[٤]. مانند: خاتم النبیین٦، ص٢٠٤.

. [٧٢١] جاویدان خرد، شماره ٣، ص٢٧-٣١.

[٥]. کشف الظنون، ج٢، ص١٠٤٠.

[٦]. ایضاح المکنون، ج١، ص٥٦٨.