علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٧٤ - بررسی و نقد سند و متن حدیث «کنز مخفی»
كنت كنزاً مخفیّاً فاحببت ان اعرف، فخلقت الخلق لكی اعرف.[١]
از میان موارد ذکر شده، مورد هفتم مشهورترین چهره نقل حدیث است که بیش از سایر نقلها، بویژه در متون معاصر، شهرت یافته است. در برخی از منابع به جای واژگان «لکی اعرف»، «لاعرف» آمده است.[٢] و در برخی نقلها تقطیع شده و بدون «لکی اعرف» وارد شده است.[٣] دیگر این که عدم وجود واژه «مخفیّاً» در نقل ابن ابی الحدید و نیز ابن عربی _ که عارفی عرب زبان بود _ احتمال دارد به نکتهای برگردد که در بحث مفهوم شناسی بدان خواهیم پرداخت.
این اختلاف نقلها گر چه به نوعی موجب اضطراب در متن حدیث میشود، اما از آنجا که چندان خدشهای به حوزه معنایی وارد نمیسازد، نمیتواند مشکل ساز باشد. ازاین رو، در این نوشتار میتوان به همان نقل مشهور نظر افکند. اینک حدیث را در منابع شیعی و اهل سنت جستجو مینماییم:
کاوشی در منابع و مصادر حدیث
در اینجا مناسب است متون حدیثی و منابع روایی را دستهبندی کرده و حدیث کنز مخفی را در هر یک جداگانه جستجو میکنیم:
جوامع حدیثی متقدم
در لابه لای آثار گرانسنگ، حدیث شیعه و اهل سنت در جوامع متقدمانِ دو طایفه گردآوری شده است. جستجو در این منابع مشخص میکند که از حدیث مزبور اثری یافت نمیشود. در این میان، کتب اربعه حدیثی شیعه، یعنی کتاب الکافی شیخ کلینی، كتاب من لا یحضره الفقیه شیخ صدوق، التهذیب و الاستبصار شیخ طوسی و همچنین صحاح سته اهل سنت از اعتبار و شهرت فراوانی برخوردارند. این منابع به اضافه دیگر منابع متقدمین، همچون مسند احمد بن حنبل، الموطأ ابن مالک، معجم طبرانی (کبیر و صغیر)، نهج البلاغه، الامالیهای سید مرتضی و شیخ مفید و طوسی و دهها منبع حدیثی دیگر مورد جستجو و تحقیق قرار گرفت، اما حدیث کنز مخفی یا مضمونی قریب به متن آن به هیچ عنوان در این جوامع به دست نیامد.[٤]
جوامع حدیثی متأخر
از مهمترین جوامع متأخر شیعه: کتابهای الوافی فیض کاشانی، وسائل الشیعة شیخ حر عاملی
[١]. الذریعة، ج١٣، ص٢٠٥.
. [٧٢٥] به شماره: ع٣٣٦/٨.
[٢]. مجموعه رسائل فلسفی صدر المتالهین، ص٣٥٦.
[٣]. اصول المعارف، ص٧٩.