علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٧٥ - گونه شناسی روایات القرائات
دسته دوم: روایات فضایل، آداب تلاوت و احکام آیات و سور
٢٤روایت از روایات القرائات[١]؛ یعنی٣١/٣% کل روایات کتاب، در این دسته جای میگیرند. اینها نیز موضوعاً از روایات تحریف قرآن خارج هستند.
دسته سوم: روایات اختلاف قرائت
به نظر میرسد ٤٩٠ روایت از روایات کتاب گویای قرائتهای اهل بیت باشند و ٥٨/٦٧% حجم آن را، چنین احادیثی اشغال کند. این قرائات گاه با الفاظی صریح و روشن ادا میشوند: مانند «کذلک نزلت»، «هکذا نزلت»، «ولکنّه نزلت»، «ما نزلت الّا هکذا»، «هکذا نزل به/
بها جبرئیل»، «نزل بها جبرئیل علی محمد هکذا»، «نزل جبرئیل بهذه الایة هکذا»، «نزلت هکذا»، «هکذا نزلت هذه الایة»، «هکذا نزلت به جبرئیل علی محمد و لکنّه حرّف فیما حرّف من
کتاب الله»، «انّما نزلت/انزلت»، «هکذا التنزیل/تنزیله»، «انّما تنزیلها»، «انّما هی»، «انّما
هو»، «قرأ»، «کان سمعته یقرأ»، «إقرأ» و «تلا» و گاه هم با الفاظی غیر صریح مانند: «قال» و «فی قوله عزّ و جلّ».
خود این روایات را میتوان به لحاظ تفاوت با قرائت رایج و تغییرات رخداده در آن، به هفت دسته تقسیم کرد:
١. تغییر در تلفظ
٤٣ روایت از تغییر در تلفظ کلمات برخی آیات حکایت دارند.[٢] در همه این روایات با وجود تغییر در حرکات، اصل و جوهر قرآن حفظ شده است و این از تحریف مورد نزاع خارج است.[٣] افزون در برخی نقلهای مشابه با این روایات، قرائت مشهور آورده شده است؛ برای نمونه درباره آیه ٤٢ سوره هود چنین آمده است: «و نادی نوح ابنهَ، ای ابنها و هی لغة طیء، یعنی ابن امرأته».[٤] در نقل تفسیر العیاشی و القمی همین نقل با قرائت مشهور آمده است.[٥] برخی از این قرائتها در روایات دیگر کتاب، مطابق با قرائت مشهور آمده است؛ مثلاً آیة ٧ سورة ضحی به صورت «فاذا فرغت
[١]. همان، ح١٦٠، ٢٤٤، ٢٤٥، ٣٩٣، ٤٤١، ٤٧٦، ٥٠٤، ٦٠٢.
[٢]. همان، ح٢٥٥، ٤٠٤.
[٣]. همان، ح٢٣، ٢٧، ١٣١، ٢٠٦، ٢٢٨، ٣٦٦، ٤٣٧، ٥٤٤، ٥٤٨، ٥٧٠، ٦٦٢، ٦٧٥، ٦٧٦، ٧٠٤، ٧٢٢.
[٤]. همان، ح٤٤، ٥٢، ٨٨، ٩٢، ٩٨، ١١٨، ١٢٧، ١٦١، ١٧٠، ١٨٤، ١٨٩، ١٩١، ٢٠٠، ٢٠٣، ٢٠٤، ٢٠٥، ٢٢٥، ٢٣٣، ٢٧٠، ٢٧٩، ٢٩٥، ٢٩٩، ٣٣٣، ٣٤٠، ٣٥١، ٣٥٩، ٣٦٠، ٣٨٤، ٣٩٠، ٤٠٠، ٤٠٨، ٤٣١، ٤٥٠، ٤٦٨، ٤٧٢، ٤٨١، ٤٨٣، ٥٠٦، ٥٢٠، ٥٢٢، ٥٢٥، ٥٢٧، ٥٣٢، ٥٣٩، ٥٥٠، ٥٥٣، ٥٥٨، ٥٦٩، ٥٨٢، ٥٨٥، ٥٩٢، ٥٩٥، ٥٩٩، ٦٠٠، ٦١٠، ٦١١، ٦١٧، ٦٢٢، ٦٣٠، ٦٣٥، ٦٤٧، ٦٥١، ٦٧٧، ٦٧٩، ٦٨١، ٦٨٤، ٦٨٨، ٦٨٩، ٦٩٣، ٦٩٨، ٧٢٥.
[٥]. همان، ح١٨٦، ١٨٧، ٢٠٢، ٢٦٣، ٢٨٠، ٥١٧.