می‌گفتند. به گونه‌ای که خطاب معصوم٧ به مسلمان و غیر مسلمان، شیعه و غیر شیعه، امامی و غیر امامی، غالی و قاصر و حتی مؤمن و غیر مؤمن با یکدیگر متفاوت و هریک متناسب با شرایط خود است. خطاب معصوم٧ نسبت به غیر مسلمان، غیر شیعه و غیر امامی _ به خصوص در احتجاجات _ معمولاً بر پایۀ اصول پذیرفته شده نزد خود آنهاست؛ به عنوان مثال، خطاب به منکر خدا معمولا بر اساس بدیهیات عقلی و خطاب به اهل کتاب بر اساس معتقدات دینی خود آنهاست. همچنین، خطاب‌های آن بزرگواران به شیعیان نیز هریک متناسب با سطح ایمان و عقل و درک و ظرفیت خود ایشان است.

پس از زمینۀ اعتقادی، می‌توان به ویژگی‌های علمی مخاطب اشاره کرد. خصوصیاتی همچون فقیه (دانشمند) و عامی بودن مخاطب، عالم و جاهل بودن او، خالی الذهن، شاک و منکر بودن، ظرفیت علمی مخاطب و قدرت فهم و درک او می‌تواند در این زمینه مؤثّر باشد.

پس از زمینه‌های اعتقادی و علمی، برخی دیگر از ویژگی‌های مخاطب حتی خصوصیات طبعی او نیز می‌تواند بر نوع مخاطبۀ معصوم اثر گذار باشد. البته تأثیر این ویژگی مخاطب بیشتر در همان احادیث طبی مشهود است.

كتابنامه

_ الاعتقادات فی دین الإمامیة، محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق)، تحقیق: عصام عبد السید، بیروت: دارالمفید، ١٤١٤ق.

_ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار أئمة الأطهار، محمد باقر مجلسی، به کوشش: محمد باقر بهبودی و عبد الرحیم ربانی شیرازی و دیگران، بیروت: مؤسسة الوفاء و دار احیاء التراث العربی، دوم، ١٤٠٣ق.

_ التعلیقة علی اختیار معرفة الرجال، میرداماد سید محمد باقر حسینی استرآبادی، در: اختیار معرفة الرجال، ابو جعفر محمد بن حسن طوسی، به کوشش: سید مهدی رجایی، قم: مؤسسة آل‌البیت: لاحیاء التراث، ١٤٠٤ق.

_ التفسیر العیّاشیّ، محمد بن مسعود عیّاشی، تحقیق: سید هاشم رسولی محلاتی، تهران: مکتبة علمیة اسلامیة، ١٣٨٠ق.

_ تهذیب الکمال فی أسماء الرجال، جمال الدین ابو الحجاج یوسف مزی، به کوشش: بَشّار عَواد معروف و شعیب الأرنؤوط، بیروت: مؤسسة الرسالة، سوم، ١٤٠٨ _ ١٤٠٩ق.

_ حدیث شناسی، علی نصیری، قم: سنابل، ١٣٨٣.

_ خلاصة الأقوال فی معرفة الرجال، ابو منصور حسن بن یوسف بن مطهر اسدی حلی، به کوشش: جواد قیومی [اصفهانی]، [قم]: مؤسسة نشر الفقاهة، اول، ١٤١٧ق.