علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٥٩ - منابع غیر مستقیم فن رجال؛ گونهها و کاربردها از نگاه علامه شوشتری در قاموس الرجال
در چندین روایت، به صورت مستقیم، از امام صادق٧ روایت کرده است.
و هذا روی عن الصادق٧ فی خبر العیون المتقدم و فی خبر فی [باب] تدلیس٧ و كذا فی [باب] عتقه و [باب] زیادات تلقینه و [باب] زیادات صلوة امواته و [باب] احكام جماعته و [باب] ذم دنیا الكافی.[١]
در جایی دیگر، با همین روش به نقد نظر شیخ طوسی پرداخته است. او در شرح حال «هشام بن احمر الکوفی» اشاره میکند که رجال شیخ او را جزء اصحاب امام صادق٧ ذکر کرده و گفته از امام کاظم٧ نیز روایت کرده است.[٢] شوشتری در نقد این نظر شیخ میگوید که با بررسی روایات او به روایت ایشان از امام صادق٧ دست نیافتم. ایشان فقط به صورت بی واسطه از امام کاظم٧ و با واسطه «سلمه» از امام صادق٧ روایت کرده است.
لم نقف علی روایته عن غیر الکاظم٧ کما فی الكافی [باب] الرجل یقتل المملوک و فی [باب] شراء العقارات و فی [باب] فضل التجارة، و ... انما روی عن سلمه، عن الصادق٧ فی [باب] صدقات نبی وصیة الكافی.[٣]
ابن غضایری در شرح حال «عبدالله بن الحکم الأرمنی» گفته است که گفته میشود عبدالله بن الحکم از ابی عبدالله٧ روایت کرده است.[٤] ابن غضایری روایت این راوی را از امام صادق٧ در هالهای از ابهام میداند و معتقد است که در باره روایت او تردید وجود دارد. شوشتری این تردید ابن غضایری را بیجا شمرده و میگوید که او قطعاً از امام صادق٧ روایت کرده و این روایت در باب بینات کتاب التهذیب آمده است.[٥]
شوشتری با همین روش، منکر وجود برخی از راویان شده است؛ برای مثال، در شرح حال «مفضل بن سعید بن صدقة الحنفی» میگوید از آنجا که نامی از او در روایات برده نشده است، این راوی وجود خارجی ندارد:
و حیث لم یرد فی خبر محقق ... فاصل وجوده غیر محقق.[٦]
همچنین، در شرح حال «یحیی بن حماد» میگوید از آن جا که در هیچ خبری نام او وارد نشده و فقط کشی او را ذکر کرده است و نسخه کشی نیز تصحیفات بسیاری دارد، این راوی نمیتواند
[١]. قاموس الرجال، ج١، ص٢٠٥ و ص١٢٠.
[٢]. همان، ج٩، ص٤٠٢.
[٣]. رجال البرقی، ص٢٨.
[٤]. قاموس الرجال، ج١، ص١٤٢.
[٥]. همان، ج٩، ص٤٤٦.
[٦]. همان، ج٧، ص١٥٠.